Σ. ΑΛΕΞΟΓΛΟΥ: «Λογική και συναίσθημα στην πολιτική: Μια δύσκολη ισορροπία»

Σ. ΑΛΕΞΟΓΛΟΥ: «Λογική και συναίσθημα στην πολιτική: Μια δύσκολη ισορροπία»

28/05/2015

«Σε κάθε σπίτι υπάρχει

Μια άγνωστη μυστική σκάλα

Που θα σε πήγαινε ίσως μακριά

Αλλά την βρίσκεις, όταν

Δεν έχεις πια σπίτι» Τ. Λειβαδίτης

 

Είναι πολιτικά άστοχο και μεθοδολογικά λαθεμένο να αξιολογείται η πολιτική και εκλογική εξαέρωση της ΔΗΜΑΡ, ανεξάρτητα από τη συνολική πορεία της ανανεωτικής Αριστεράς μετά τη μεταπολίτευση είτε ως κόμμα ιδεολογικής ενότητας είτε ως κόμμα προγραμματικής ενότητας. Είναι «σαν να βλέπεις το δέντρο και να χάνεις το δάσος». Και αποτελεί μεταφυσική πολιτική ερμηνεία  το επαναλαμβανόμενο διαχρονικό επιχείρημα, που δεν είναι παρά ένα διαρκές αυτομαστιγωμα ότι η κινούμενη μεταξύ φθοράς και αφθαρσίας εκλογική επίδοση  της ανανεωτικής Αριστεράς  οφείλεται στα  δεξιά και αριστερά λάθη  και τα διαχρονικά ελλείμματα της ηγεσίας της. Και προφανώς λάθη έγιναν σε αυτή την μεγάλη πορεία· μήπως δεν έκαναν εγκληματικά λάθη τα υπόλοιπα κόμματα, που με τις ανερμάτιστες πολιτικές τους οδήγησαν την χώρα στη χρεοκοπία; Και όμως, αυτά τα κόμματα επιβιώνουν στον ένα ή στον άλλο βαθμό. Και πώς άραγε δικαιολογείται το οξύμωρο, να θεωρούμεθα διαχρονικά ως υπεύθυνη πολιτική δύναμη και όλα τα ηγετικά στελέχη του χώρου να είναι πάντα δημοφιλείς δημοσκοπικά ενώ εκλογικά απαξιωμένοι;

 

Ο Μ. Δρακόπουλος, το 1977, στο Σπόρτιγκ είχε δώσει τη δική του αντισυμβατική απάντηση ξεσηκώνοντας πλήθη αντιδράσεων « ο λαός κάνει λάθος» είχε πει, ο δε  Καραμανλής απευθυνόμενος στον Λεωνίδα Κύρκο του είχε πει « είσαι σε λάθος τόπο, σε λάθος χρόνο και σε λάθος κόμμα». Ο στείρος ορθολογισμός, που δυστυχώς επικρατεί και στο δικό μας χώρο, εκτρέφει την κυρίαρχη αφήγηση, σύμφωνα με την οποία ο λαός δεν πέφτει ποτέ έξω, όπως η Δημοκρατία δεν έχει ποτέ αδιέξοδα, διότι η Δημοκρατία είναι θρησκεία και ως θρησκεία πάντα έχει τις λύσεις  της, ο δε λαός ως απόλυτος εκφραστής της έχει το αλάθητο του Πάπα.

 

Η ιστορική συγκρότηση  του νεοελληνικού κράτους ενέχει μιαν εθνική ιδιαιτερότητα προσδίδοντας σε αυτήν χαρακτηριστικά που δεν ανευρίσκονται σε καμιά άλλη χώρα της Ευρώπης πλην ίσως της Ιταλίας. Η απόσταση από τον Θεόδωρο Δεληγιάννη μέχρι τον Ανδρέα Παπανδρέου δεν είναι  τόσο μεγάλη μιας και  η πολιτική και κοινωνική ατμόσφαιρα κυριαρχείται από  έναν εθνικό αυτισμό, έναν ανέξοδο πατριωτισμό, έναν αριστερόδεξιό λαϊκισμό, μία δημαγωγική διγλωσσία,  μια Δημοκρατία δηλαδή των συγκινήσεων, όπου κυριαρχεί « ο συνδυασμός θυματοποίησης και συνωμοσιολογίας, που αποτελεί οξύ σύμπτωμα ανορθολογισμού, ναρκισσισμού και εντόνου συναισθηματισμού· στοιχεία με τα οποία αντιμετωπίζουμε τις περισσότερες προκλήσεις της ζωής σε συλλογικό αλλά συχνά και σε ατομικό επίπεδο.

 

Οι στάσεις αυτές είναι πολύ δύσκολο να αλλάξουν, καθώς καλλιεργούνται από πολύ νωρίς τόσο στην οικογένεια όσο και στο σχολείο,  ενώ ενισχύονται στην πορεία από τον δημόσιο λόγο,  ιδίως όπως αυτός διαδίδεται από τα ΜΜΕ»[1]. Σε πρόσφατη δημοσκόπηση της Κάπα Research καταγράφεται ότι στο μάτι και στο ξεμάτιασμα πιστεύει το 62,5% των ερωτηθέντων, στις υπερφυσικές δυνάμεις 44,1%, στον Σατανά το 43,8% και στους εξωγήινους το 37,8%. Στα ποσοστά αυτά συμπεριλαμβάνεται και ένας σημαντικός αριθμός ψηφοφόρων  του ΣΥΡΙΖΑ… διεκδικώντας  εντυπωσιακές επιδόσεις στον τομέα της παράεπιστήμης από 30%-60%.

 

Είναι χαρακτηριστικό ότι στα θαύματα πιστεύει το 41,8% των ερωτηθέντων εκ των οποίων το 34,4% είναι ψηφοφόροι του[2]. Γεγονός που έκανε τον Βασίλη Πάϊκο, προεκλογικά στην ΑΥΓΗ, να διαπιστώνει με βάση ευρήματα της Public Issue, που δημοσιεύτηκαν στην εφημερίδα των συντακτών, να γράφει «μια κοινωνία, η οποία δείχνει να εμπιστεύεται για τη διακυβέρνηση της ένα κόμμα της Αριστεράς και από την άλλη έχει κορώνα στο κεφάλι της τον στρατό, την Αστυνομία και την Εκκλησία, είναι μία από χέρι προβληματική κοινωνία χαμένη στις αντιφάσεις της»[3]. Σε αυτήν την κοινωνία επί 40 χρόνια απευθύνθηκε η ανανεωτική αριστερά «χωρίς να υποκύπτει στις σειρήνες του λαϊκισμού και χωρίς να χαϊδεύει αυτιά… χωρίς τη λογική του άσπρου-μαύρου, χωρίς εύκολες απαντήσεις… βάζοντας πάνω από όλα το συμφέρον της χώρας και της κοινωνίας»[4] και «προσφέροντας στον τόπο πολύ περισσότερα από όσα αναλογούσαν στο εκλογικό της μπόι»[5].Με βάση τα παραπάνω δε θα μπορούσε να υπάρξει ζωτικός χώρος για την αυτόνομη παρουσία της ανανεωτικής Αριστεράς. Πώς θα ήταν  άλλωστε δυνατόν, αφού πήγαινε κόντρα στο ρεύμα; Έτσι,» όλοι την συμπαθούσαν, κανένας όμως δεν παντρευόταν».

 

Όπως έγραφε ο Γ. Γιατρομανωλάκης  «Αυτή η ελληνική αριστερά συνιστούσε ,αν όχι ουτοπία τουλάχιστον αγαθή  ελπίδα για έναν κόσμο που τον οραματίστηκαν πολλοί αλλά κανένας δεν τον είδε, ούτε ο Ηλίου που μετάφραζε την ρητορική τον Αριστοτέλη, ούτε ο Κύρκος ,ούτε ο Παπαγιαννάκης ,ούτε ο Τσίρκας ,ούτε ο Αναγνωστάκης, ούτε ο Ελεφάντης ,ούτε ο Παπουτσάκης. Αυτή την ουσιαστικά επίπονα κατακτημένη μέσα από την παιδεία και τον πολιτικό Διαφωτισμό αλλαγή δεν θα την έβλεπα ακόμα και αν ζούσαν σήμερα. Συνεπώς η ελληνική αριστερά που περιγράφω ούτε κυβέρνησε ούτε θα κυβερνήσει»[6]. Ποιά πολιτική αφέλεια και ποιός πολιτικός εμπειρισμός σχεδόν σύσσωμης της πολιτικής ηγεσίας της ανανεωτικής Αριστεράς, πλην Παπαδημουλη και άλλων, δρομολόγησε την αποχώρηση από τον ΣΥΝ, όπου είχαμε το 30% των συνέδρων στο τελευταίο συνέδριο; «γιατί δεν αντέχαμε άλλο τους ναρκισσιστές του ΣΥΡΙΖΑ», όπως έλεγε ο Λυκουδης δημιουργώντας την αυταπάτη ότι φεύγοντας θα ήμασταν οι πρωταγωνιστές της ανασυγκρότησης του χώρου του Δημοκρατικού σοσιαλισμού  κερδίζοντας τους ψηφοφόρους του καταρρέοντος ΠΑΣΟΚ των μνημονίων, όπως ανεπιτυχώς είχε επιχειρηθεί και το 1989 με τη συγκρότηση του ΣΥΝ, σε μια περίοδο που και τότε διαφαίνονταν η κατάρρευση του ΠΑΣΟΚ.

 

Ο Τσίπρας και η στενή ηγετική του ομάδα και όσοι από την ανανεωτική αριστερά παρέμειναν στον ΣΥΡΙΖΑ εφάρμοσαν με απόλυτη συνείδηση τη ρήση του Κωνσταντίνου Καραμανλή «στην πολιτική γίνονται πράγματα που δεν λέγονται και λέγονται πράγματα που δεν γίνονται» και το οποίο απογείωσε ως τακτικισμο, που εξυπηρετούσε την στρατηγική εδραίωση του στην εξουσία, ο Ανδρέας Παπανδρέου κυβερνώντας για 20 ολόκληρα χρόνια.

 

Ο Τσίπρας  αξιοποίησε με μοναδικό τρόπο τα χαρακτηριστικά, που οφείλει να έχει ο ηγεμόνας σύμφωνα με τον Μακιαβέλι. Το πρώτο είναι η virtu, δηλαδή κάτι που αντιστοιχεί στην «πολιτική αρετή», όπου η αρετή δεν συναρτάται με την ηθική αρετή. Δεν ενδιαφέρει αν ο ηγεμόνας είναι καλός ή κακός, ενδιαφέρει μόνο αν είναι ικανός να δρα με αποκλειστικό γνώμονα αυτό που επιτάσσουν οι περιστάσεις. Αυτό για πολλούς από εμάς φαντάζει κυνικό. Το δεύτερο, που έχει ανάγκη ο ηγεμόνας, είναι η Fortuna, δηλαδή η τύχη που δε συνιστά δώρο εξ ουρανού αλλά είναι συνάρτηση της κοινωνικής ατμόσφαιρας που έχει την ικανότητα να αντιλαμβάνεται τις διεργασίες της, τις επιφανειακές αλλά και τις υπόκωφες και τέτοια ήταν η οικονομική κρίση[7].Με δύο λόγια ο ηγέτης γνωρίζει να λέει εγώ με τόση δύναμη ,ώστε να προκαλεί τη σταθερή διαμόρφωση ενός εμείς κατακτώντας έτσι την πολιτική ηγεμονία με Γκράμσιανους όρους. Με αιχμή, μια επικοινωνιακή στρατηγική, που κλιμάκωσε μετά τις εκλογές του 2012 και που ευνοούσε απόλυτα η πολιτική και κοινωνική συγκυρία της κρίσης, κέρδισε την εκλογική μάχη. Πολιτικά εκμεταλλευόμενος το συναίσθημα της αγανάκτησης, της αντίδρασης, της διαμαρτυρίας και της ανάγκης τιμωρίας για τις μεροληπτικές ταξικές πολιτικές που εφάρμοσε η συγκυβέρνηση ΝΔ και ΠΑΣΟΚ. Τα ευρήματα της πρόσφατης μελέτης των καθηγητών Τ.Γιαννιτση-Σ.Ζωγραφακη είναι αποκαλυπτικά. Γιατί πάντα η πολιτική είναι εκτός από διαχείριση συμβόλων και διαχείριση συναισθημάτων.

 

Τα εκλογικά αποτελέσματα μας δημιουργούν πικρία και απογοήτευση, για μια ακόμη φορά. Να αλλάξουμε λοιπόν λαό δεν μπορούμε, όπως έλεγε και ο Μπρεχτ, μήπως πρέπει να δούμε το διαχρονικό γενετικό μας πρόβλημα, που ένας ελιτίστικος αυτοεγκλωβισμός μας αποτρέπει οδηγώντας μας σε έναν καταναγκασμό επανάληψις ,με συνέπεια να θερίζουν πάντα οι άλλοι αυτά που εμείς σπείραμε; Η ανανεωτική αριστερά έχει μια γεροντική σοφία. Αριστερή όμως πολιτική χωρίς πάθος και συναίσθημα είναι πολιτική χωρίς φτερά. Όπως» έγραφε ο Γιώργος Σιακαντάρης η ενότητα της λαϊκής ψυχής με την εκσυγχρονιστική μετέτρεψε το ΠΑΣΟΚ σε κυρίαρχο σύστημα εξουσίας[8].  Για τον  Μαξ Βέμπερ το πάθος στην πολιτική σημαίνει ψυχική και πνευματική αφοσίωση σε ένα σκοπό, από αυτό φυσικά έχει υπερβολικό ο ΣΥΡΙΖΑ όπως παλιότερα το ΠΑΣΟΚ κατ εικόνα και καθ  ομοίωση της μέσης κοινής διαμορφωμένης ιστορικά χαρακτηριοδομης, από την οποία εμείς διαχρονικά αποκλίνουμε. Αντιθέτως εκείνο που μας χαρακτηρίζει με υπερτροφικό τρόπο είναι η υπευθυνότητα και η αίσθηση του μέτρου. Και τα δύο χαρακτηριστικά που πρέπει να διαθέτει επίσης ένας καλός πολιτικός, σύμφωνα με τον Βέμπερ[9]. Το πάθος το συναίσθημα από τη μια και η υπευθυνότητα και το μέτρο από την άλλη «είναι το πεδίο όπου προσδιορίζεται η σύνδεση βραχυπρόθεσμου και μακροπρόθεσμου· το πεδίο που διατυπώνει και συναρμόζει τακτική και στρατηγική»[10].

 

Η τέχνη στην πολιτική  είναι η αναζήτηση της ισορροπίας ανάμεσα στο πάθος και στην ευθύνη. Ο ΣΥΡΙΖΑ βρίσκεται ,στην προαναγγελθείσα από τις εκλογές  2012, φάση της βίαιης ωρίμανσης, αφού πέτυχε την κατάκτηση της εξουσίας που ήτανε ο τακτικός του στόχος. Η υπό εξέλιξη διαπραγμάτευση τυπικά και ουσιαστικά αποτελεί την κορυφαία σύγκρουση μεταξύ της «Εθνικής υπερηφάνειας» των Ελλήνων και της «ορθολογικής υπερηφάνειας» των δανειστών με άγνωστα μέχρι στιγμής τα ενδεχόμενα αποτελέσματα. Όλες οι ενδείξεις όμως δείχνουν ότι πάμε σε μια συμφωνία. Θα ήταν παράλογο να υποθέσουμε ότι Τσίπρας θα ήθελε να δικαιώσει τη στρατηγική της αριστερής παρένθεσης, που υπολόγιζε η ΝΔ οδηγώντας τη χώρα σε ένα ατύχημα ή σε μία χρεοκοπία. Μία συμφωνία χωρίς υφεσιακά μέτρα θα έχει σαν αποτέλεσμα «το οξύμωρο τον ΣΥΡΙΖΑ να εκφράζει προεκλογικά μια ριζοσπαστική και σε ορισμένες περιπτώσεις ανεδαφική πολιτική αλλά να υλοποιεί τις ρεαλιστικές προοδευτικές πολιτικές θέσεις, που είχε εκφράσει η ΔΗΜΑΡ»[11]. Διαμορφώνονται μετά τις εκλογές οι προϋποθέσεις ενός νέου διπολισμού, όπου ο ΣΥΡΙΖΑ υποκαθιστώντας το ΠΑΣΟΚ, όπως πιστεύει το 62% του εκλογικού σώματος και υλοποιώντας τις αναγκαίες μεταρρυθμίσεις για τη χώρα, όπως πιστεύει το76% σε πρόσφατη δημοσκόπηση[12] ,εδραιώνεται ως ηγεμονική δύναμη παίζοντας χωρίς αντίπαλο στο εσωτερικό της χώρας .Ο κεντροαριστερός χώρος, ειδικά εκτός της πολυδιάσπασης του, δεν έχει πλέον και κοινωνικές αναφορές.

 

«Το βασικό πρόβλημα του είναι η επισύναψη των δεσμών του με τα λαϊκά στρώματα των πόλεων και κυρίως με τη νεολαία»[13] δεν φαίνεται όπως δείχνει η καθήλωση των ποσοστών του μεσοπρόθεσμα να ενοποιηθεί και να ηγεμονεύσει.  Η Ευρωπαϊκή  σοσιαλδημοκρατία μην έχοντας ένα εναλλακτικό Σχέδιο για την Ευρώπη «θα συνεχίσει να χάνει δυνάμεις κινδυνεύοντας να κλείσει άδοξα τον ιστορικό της κύκλο»[14].Οι πρόσφατες εκλογές στην Αγγλία και η καθίζηση της στη Γαλλία,και την Ισπανία νομίζω, είναι ενδεικτικές.

 

Για να ανακτήσουμε το μέλλον ξεκινώντας από το παρόν, χρειαζόμαστε μία νέα ριζοσπαστική Ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία που δεν θα υποκύπτει στον οικονομικό εθνικισμό, που τείνει να επιβληθεί σε όλη την Ευρώπη, και μια ρεαλιστική αριστερά στην Ελλάδα. Αυτή είναι η μεγάλη πρόκληση σε μια περίοδο κρίσης αναπαράστασης του μέλλοντος. Όπως γράφει ο Εντγκάρ Μορέν «Η ιδέα ενός ενιαίου κόμματος της Αριστεράς είναι θνησιγενής, γιατί περιλαμβάνει δυνάμεις που δύσκολα θα μπορέσουν να υπερβούν τις διαφορετικές τους ταυτότητες. Είναι προτιμότερη μια συμμαχία, που θα ενώνει αριστερούς χωρίς να απαρνούνται τις ρίζες τους, σύμφωνα με μια διαδικασία που ονομάζω μεταμόρφωση όπως στη φύση, όπου η κάμπια αυτοκαταστρέφεται για να γίνει χρυσαλίδα και ύστερα πεταλούδα. Να προχωράμε μπροστά ενσωματώνοντας το παρελθόν μας»[15]. Η πρόκληση για τη ΔΗΜΑΡ είναι να συνεχίσει τον προεκλογικό διάλογο με τον ΣΥΡΙΖΑ, γιατί μόνον η ανανεωτική αριστερά μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης στην αναγκαία ωρίμανση του. Αυτό δηλαδή που ήδη κάνουν, όσοι από την ανανεωτική πτέρυγα παρέμειναν σε αυτόν.

 

 

 

[1] Η βαριά μας θυματοποίηση Καλύβας Καθημερινή 29-3-2015

 

[2] Το κακό τους το μάτι  Μ.Κατσουνακη Καθημερινή 15-4-2014

[3] ΑΥΓΗ 16-11-2014

[4]Φ Κουβέλης ομιλία στην Κ.Ε 25-4-2015

[5]Σ Λυκουδης ομιλία στην Κ.Ε 2-11-2013

[6] ΒΗΜΑ 8-6-2014

[7] Ο ηγεμόνας Ν.Μακιαβελι

[8] ΝΕΑ 28-3-2015

[9] Η πολιτική ως επάγγελμα Μ.Βεμπερ

[10] Το θερμό και το ψυχρό Μπαλτάς ΑΥΓΗ14-12-2014

 

[11] Θ.Θεοχαροπουλος ομιλία στην Κ.Ε 25-4-2015

[12] ΒΗΜΑ 24-5-2015 Δ.Κρυσταλλη

[13] Πανταζόπουλος  ΒΗΜΑ 1-6-2014

[14] Φ. Σαχινίδης Εφ.Συντακτων 10-6-2014

[15] Ε.Μόρεν 25-5-2011