χατζησωκρατης

Άρθρο του Δημήτρη Χατζησωκράτη στην εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ «Όταν τσακώνονταν οι «Έξω» με τους «Μέσα»

12/05/2018

50 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΔΙΑΣΠΑΣΗ ΤΟΥ ΚΚΕ

Το 1968 ήμουν 17 χρο­νών. Στην πέμ­πτη τάξη του 6τά­ξιου Γυμνα­σί­ου Κρα­νι­δί­ου. Επαρ­χία Ερμιο­νί­δας, συ­ντη­ρη­τι­κή πε­ριο­χή της ελ­λη­νι­κής πε­ρι­φέ­ρειας. Μακριά από τα γε­γο­νό­τα, που εί­χαν συμ­βεί στη χώρα τα τρία τε­λευ­ταία χρό­νια με τον από­η­χό τους να έρ­χε­ται, δια­θλα­σμέ­νος και όχι και τόσο έντο­νος. Οι πο­λι­τι­κές εντά­σεις και αντι­πα­λό­τη­τες δεν χα­ρα­κτή­ρι­ζαν την πε­ριο­χή. Ε­ΔΑΐτι­κο, πα­ρα­δο­σια­κά, το οι­κο­γε­νεια­κό πε­ρι­βάλ­λον. Ο θεί­ος μου το­πι­κό στέ­λε­χος της Ε­ΔΑ­, είχε πε­ρά­σει, τον προη­γού­με­νο χρό­νο, ένα «προ­λη­πτι­κό» δε­κα­ή­με­ρο φυ­λά­κι­σης με τις πρώ­τες μα­ζι­κές συλ­λή­ψεις σε όλη την επι­κρά­τεια.

Παρα­κο­λου­θού­σα, ορ­μώ­με­νος και από μια ιδιαί­τε­ρη έφε­ση, τις σε χα­μη­λούς τό­νους βρα­δι­νές πο­λι­τι­κές συ­ζη­τή­σεις της πα­ρέ­ας του πα­τέ­ρα μου και θέ­λο­ντας να μην υστε­ρώ σε γνώ­ση και πλη­ρο­φό­ρη­ση, με ζέση ξε­κο­κά­λι­ζα  ΤΟ­ ΒΗ­ΜΑ­, μιας και τη ΔΗ­ΜΟ­ΚΡΑ­ΤΙ­ΚΗ­ ΑΛ­ΛΑ­ΓΗ­, εφη­με­ρί­δα του πα­τέ­ρα μου, την είχε κλεί­σει η χού­ντα. Είχα και την ευ­τυ­χή για μένα συ­γκυ­ρία, προ­νό­μιο θα το έλε­γα, εκεί­νη η χρο­νιά να συ­μπί­πτει με την πα­ρου­σία στο Γυμνά­σιό μας του Κώστα Γεωρ­γου­σό­που­λου. Στα διαλ­λεί­μα­τα από τις πρό­βες της πα­ρά­στα­σης της Ηλέ­κτρας του Σοφο­κλή, που ανε­βά­ζα­με σε σκη­νο­θε­σία του, κυ­ριο­λε­κτι­κά ρου­φού­σα τον υπαι­νι­κτι­κό λόγο και σχο­λια­σμό, που με τον χρό­νο γι­νό­ταν σε μένα πε­ρισ­σό­τε­ρο σα­φής, για όσα συ­νέ­βαι­ναν εκεί­νη την πε­ρί­ο­δο στην Ελλά­δα και τον κό­σμο…
1968. Τι χρο­νιά! Πόσα συ­μπυ­κνω­μέ­να γε­γο­νό­τα δια­δέ­χο­νταν το ένα το άλλο!

Στο τέ­λος του Ιανουα­ρί­ου, στο Βιετ­νάμ, μετά από δυο χρό­νια στρα­τιω­τι­κής εμπλο­κής των Αμε­ρι­κα­νών με 500.000 στρα­τιώ­τες, οι Βιετ­κόνγκ κα­τα­λαμ­βά­νουν επί 6ωρο την Αμε­ρι­κά­νι­κη πρε­σβεία στη Σαϊ­γκόν και επα­κο­λου­θούν οι πρω­το­φα­νείς βομ­βαρ­δι­σμοί και οδο­μα­χί­ες στη Σαϊ­γκόν.
Στις 4 Απρι­λί­ου δο­λο­φο­νεί­ται στη Μέμ­φι­δα ο δρ. Μάρ­τιν Λού­θερ Κίνγκ, βρα­βείο Νόμπελ για την Ειρή­νη και υπέρ­μα­χος της με­τριο­πά­θειας και της απο­φυ­γής βίας για τη διεκ­δί­κη­ση της φυ­λε­τι­κής ισό­τη­τας στις Η­ΠΑ.
Το ίδιο βρά­δυ στην Ελλά­δα ο φί­λα­θλος κό­σμος, και όχι μόνο, πα­νη­γύ­ρι­ζε την κα­τά­κτη­ση του Κυπέλ­λου Κυπελ­λού­χων Ευρώ­πης στο μπά­σκετ από την Α­Ε­Κ, πα­ρου­σία 80.000 φι­λά­θλων!

Τον Μάιο στο Παρί­σι εξε­λίσ­σε­ται η με­γα­λειώ­δης εξέ­γερ­ση των φοι­τη­τών, που συ­να­κο­λου­θεί­ται και από ένα πρω­το­φα­νές και βί­αιο κύμα κα­τα­λή­ψε­ων ερ­γο­στα­σί­ων και μα­ζι­κών απερ­γιών σε όλη τη Γαλ­λία.

Στις 5 Ιου­νί­ου δο­λο­φο­νεί­ται στο Λος Άντζε­λες, ο Ρόμπερτ Κέν­νε­ντυ, μό­λις ανα­λαμ­βά­νει το χρί­σμα για υπο­ψή­φιος των Δημο­κρα­τι­κών για την προ­ε­δρία, και 5 χρό­νια μετά τη δο­λο­φο­νία του αδελ­φού του.

Στις 13 Αυγού­στου ο Αλέ­κος Πανα­γού­λης απο­τυγ­χά­νει στην από­πει­ρα εξό­ντω­σης του δι­κτά­το­ρα Γ. Παπα­δό­που­λου και συλ­λαμ­βά­νε­ται.

Στις 21 Αυγού­στου τα σο­βιε­τι­κά τανκς ει­σβά­λουν στην Πράγα, με τη σύ­μπρα­ξη Βουλ­γά­ρων, Πολω­νών, Ούγ­γρων και Ανα­το­λι­κο­γερ­μα­νών και πνί­γουν την «Άνοι­ξη της Πρά­γας».

Στις 29 Σεπτεμ­βρί­ου η χού­ντα διε­νερ­γεί το δη­μο­ψή­φι­σμά της για το ΝΕ­Ο­ ΣΥ­ΝΤΑΓ­ΜΑ και τα απο­τε­λέ­σμα­τα που δη­μο­σιεύ­ει, δυο μέ­ρες μετά, εμ­φα­νί­ζουν 92,2% υπέρ του ΝΑΙ.

Την 1η Νοεμ­βρί­ου πε­θαί­νει ο Γεώρ­γιος Παπαν­δρέ­ου και δυο μέ­ρες μετά η κη­δεία του με­τα­τρέ­πε­ται στην πρώ­τη μα­ζι­κή αντι­δι­κτα­το­ρι­κή εκ­δή­λω­ση του λαού της Αθή­νας.

Στις 23 Νοεμ­βρί­ου γί­νε­ται η πρώ­τη με­γά­λη δίκη της αντι­στα­σια­κής ορ­γά­νω­σης φοι­τη­τών ΡΗ­ΓΑ­Σ ΦΕ­ΡΑΙΟ­Σ στο Έκτα­κτο Στρα­το­δι­κείο Αθη­νών , όπου κα­τα­δι­κά­ζο­νται 14 φοι­τη­τές με 183 χρό­νια φυ­λά­κι­ση.

Και η 12η Ολο­μέ­λεια της ΚΕ τους Κ­ΚΕ;

Αυτή την εί­δη­ση, ότι δη­λα­δή, στις 5 Φεβρουα­ρί­ου 1968, στη Βου­δα­πέ­στη, ξε­κι­νού­σε τις ερ­γα­σί­ες της η 12η Ευρεία Ολο­μέ­λεια της ΚΕ του Κ­ΚΕ­, τις ερ­γα­σί­ες της οποί­ας άνοι­ξε στις 8 το πρωί, ο Πρό­ε­δρος της ΚΕ­ Απ. Γκρό­ζος, με θέ­μα­τα της ημε­ρή­σιας διά­τα­ξης: α) την πο­λι­τι­κή κα­τά­στα­ση της χώ­ρας και τα κα­θή­κο­ντα του Κ­ΚΕ και β) το κομ­μα­τι­κό πρό­βλη­μα και η ορ­γα­νω­τι­κή πο­λι­τι­κή του Κόμ­μα­τος, ότι η Ολο­μέ­λεια της ΚΕ ολο­κλη­ρώ­θη­κε στις 15 Φεβρουα­ρί­ου και το γε­γο­νός αυτό απο­τέ­λε­σε την απαρ­χή της ιστο­ρι­κής διά­σπα­σης του Κ­ΚΕ­, δεν τα πλη­ρο­φο­ρή­θη­κα δυο ημέ­ρες μετά, το πρωί της 17ης Φεβρουα­ρί­ου. Ούτε από την ανα­κοί­νω­ση των Παρ­τσα­λί­δη-Δημη­τρί­ου-Ζωγρά­φου, με­λών του Πολι­τι­κού Γρα­φεί­ου, που από την εκ­πο­μπή του ρα­διο­φω­νι­κού σταθ­μού του κόμ­μα­τος «Φωνή της Αλή­θειας», από το Βου­κου­ρέ­στι, κα­τάγ­γελ­λαν το πρα­ξι­κό­πη­μα(δη­λα­δή τη μη εγκυ­ρό­τη­τα και μη απαρ­τία της Ολο­μέ­λειας). Ούτε από τον Σταθ­μό της Μόσχας, που ακο­λού­θη­σε χρο­νι­κά και από όπου ανα­κοι­νώ­νο­νταν η κα­ταγ­γε­λία για τους «φρα­ξιο­νι­στές», «οπορ­του­νι­στές» κλπ!
Οι ελ­λη­νι­κές εφη­με­ρί­δες, κάτω από τη συ­νε­χή λο­γο­κρι­σία, δεν μπο­ρού­σαν να κα­τα­γρά­ψουν τί­πο­τε από ότι αφο­ρού­σε το πα­ρά­νο­μο Κ­ΚΕ­. Αλλά και από το πε­ρι­βάλ­λον στην κω­μό­πο­λή μου τότε δεν υπήρ­χε κα­μιά πλη­ρο­φο­ρία. Μόνο με αφορ­μή την φοι­τη­τι­κή έκρη­ξη του Μάη, όπου οι κι­νη­το­ποι­ή­σεις αφο­ρού­σαν κατά κύ­ριο λόγο τη Γαλ­λία και την Ιτα­λία, άκου­σα για πρώ­τη φορά τον θείο μου να σχο­λιά­ζει λέ­γο­ντας πε­ρί­που: «Δεν μας φτά­νει που δεν απο­τρέ­ψα­νε τη δι­κτα­το­ρία αλλά έχου­με και τους δι­κούς μας, τους απά­νω, να τα έχουν κά­νει μα­ντά­ρα… να τσα­κώ­νο­νται οι έξω με τους μέσα…».
Καθο­ρι­στι­κής όμως ση­μα­σί­ας γε­γο­νός για την πο­λι­τι­κή μου αφύ­πνι­ση απο­τέ­λε­σε η ει­σβο­λή των σο­βιε­τι­κών τανκς στην Πράγα τον Αύγου­στο και η κα­τα­στο­λή της προ­σπά­θειας για ανα­νέ­ω­ση του σο­σια­λι­στι­κού κα­θε­στώ­τος, που εκ­κι­νού­σε μά­λι­στα από το ίδιο το κομ­μου­νι­στι­κό κόμ­μα!
Στο οι­κο­γε­νεια­κό μας πε­ρι­βάλ­λον ο θαυ­μα­σμός για τη Σοβιε­τι­κή Ένωση πε­ρίσ­σευε. Τα όποια επι­τεύγ­μα­τα της ΕΣΣ­Δ και προ­πά­ντων αυτά στο διά­στη­μα τα θε­ω­ρού­σα­με και δική μας υπό­θε­ση. Το μόνο δώρο άλ­λω­στε, που μου είχε κά­νει, αυ­θορ­μή­τως, ο πα­τέ­ρας μου ήταν να μου φέ­ρει αμέ­σως από την Αθήνα, μό­λις εκτυ­πώ­θη­κε, στα ελ­λη­νι­κά το δί­το­μο μυ­θι­στό­ρη­μα «Ο­ Ήρε­μος Ντον» του Μιχα­ήλ Σολό­χωφ, με το πρό­σφα­το βρα­βείο Νόμπελ Λογο­τε­χνί­ας το 1965. Μου φαί­νο­νταν αδια­νό­η­το ο Κόκ­κι­νος Στρα­τός, ίν­δαλ­μά μου για τη νι­κη­φό­ρα πάλη του κατά του να­ζι­σμού να γί­νε­ται ει­σβο­λέ­ας και στρα­τός κα­το­χής!
Ήταν τότε η πρώ­τη φορά που διά­βα­σα και άκου­σα πολύ πε­ρισ­σό­τε­ρα για το ελ­λη­νι­κό κομ­μου­νι­στι­κό κί­νη­μα. Η προ­κή­ρυ­ξη στις 2 Αυγού­στου για το δη­μο­ψή­φι­σμα της 29 Σεπτεμ­βρί­ου για το Νέο Σύνταγ­μα είχε «ανοί­ξει» κά­πως τα στό­μα­τα και κά­ποιες δυ­να­τό­τη­τες για υπο­τυ­πώ­δεις συ­ζη­τή­σεις. Αλλά και η ίδια η επέμ­βα­ση των στρα­τιω­τι­κών δυ­νά­με­ων του Συμ­φώ­νου της Βαρ­σο­βί­ας λει­τουρ­γού­σε τόσο ενα­ντί­ον της Σοβιε­τι­κής Ένω­σης, που δεν απαι­τού­νταν καν η «επι­στη­μο­νι­κή» προ­πα­γαν­δι­στι­κή αντί­λη­ψη του επελ­θό­ντος, μετά από 2 χρό­νια, στο Υπουρ­γείο προ­πα­γάν­δας Γ. Γεωρ­γα­λά για να «επι­τρέ­πει» το χου­ντι­κό κα­θε­στώς τη διά­χυ­ση της πλη­ρο­φό­ρη­σης για την πα­νευ­ρω­παϊ­κή βοή που είχε ξε­ση­κω­θεί σχε­τι­κά με την ει­σβο­λή στην Πράγα.
Για πρώ­τη φορά μα­θαί­νω, συ­γκε­κρι­μέ­να τώρα, ότι έχει όντως προ­κύ­ψει ΔΙΑ­ΣΠΑ­ΣΗ του Κ­ΚΕ και ότι τα ακα­τα­νό­η­τα για μένα γε­γο­νό­τα στην Τσε­χο­σλο­βα­κία, το ένα τμή­μα του, το Γρα­φείο Εσω­τε­ρι­κού τα κα­τα­δι­κά­ζει, ενώ το άλλο κα­ταγ­γέλ­λει τη «διε­θνή ιμπε­ρια­λι­στι­κή αντί­δρα­ση»και τα «δε­ξιά ανα­θε­ω­ρη­τι­κά στοι­χεία»…
Στην ευ­ρύ­τε­ρη συ­νεί­δη­ση ενός κό­σμου που εν­δια­φέ­ρο­νταν για την αρι­στε­ρά, έτσι «χο­ντρά» και στην ου­σία τους περ­νού­σαν οι «γραμ­μές». Πέρα από τις προ­σε­κτι­κές ή/​και αι­σχυ­ντη­λές δια­τυ­πώ­σεις της ανα­κοί­νω­σης της 5ης Σεπτεμ­βρί­ου- όπως δια­πί­στω­να πλέ­ον μετά από 3 χρό­νια-, έτσι κα­τα­στά­λα­ζε η ανα­κοί­νω­ση ότι το Γρα­φείο Εσω­τε­ρι­κού «δη­λώ­νει ότι δεν επι­δο­κι­μά­ζει την ενέρ­γεια αυτή των 5 σο­σια­λι­στι­κών χω­ρών» και «την εί­σο­δο των στρα­τευ­μά­των των 5 χω­ρών χω­ρίς τη σύμ­φω­νη γνώ­μη του Κ.Κ. Τσε­χο­σλο­βα­κί­ας». Βάλ­λο­νταν ευ­θέ­ως και δη­μό­σια, το ΚΚ­ΣΕ και η σο­βιε­τι­κή πο­λι­τι­κή, που ως τότε βρί­σκο­νταν στο απυ­ρό­βλη­το!

Φεβρουά­ριος 1969. Είμαι στην Αθήνα πλέ­ον. Μαζί με εκα­το­ντά­δες 18χρο­νους φε­ρέλ­πι­δες νέ­ους και νέες της επαρ­χί­ας, που έχουν μα­ζευ­τεί από τις εσχα­τιές της νό­τιας και νη­σιω­τι­κής Ελλά­δας για την τε­λευ­ταία τάξη του Γυμνα­σί­ου. Στα Εξάρ­χεια, για την άμε­ση πρό­σβα­ση στο φρο­ντι­στή­ριο. Στό­χος μο­να­δι­κός. Η εί­σο­δος στο Πολυ­τε­χνείο.
Γυρ­νώ­ντας από το φρο­ντι­στή­ριο στην εί­σο­δο της πα­λιάς μο­νο­κα­τοι­κί­ας, στην οδό Οικο­νό­μου, όπου και νοί­κια­ζα ένα δω­μά­τιο, βλέ­πω ριγ­μέ­να πο­λυ­γρα­φη­μέ­να χαρ­τιά. Τα μά­ζε­ψα. Ήταν η ΔΙΑ­ΚΗ­ΡΥ­ΞΗ του Γρα­φεί­ου της Κ.Ε­. του Κ­ΚΕ(εσω­τε­ρι­κού) προς τους κομ­μου­νι­στές και τον Ελλη­νι­κό λαό. Ήταν το πρώ­το πα­ρά­νο­μο κεί­με­νο που έπε­φτε, εντε­λώς τυ­χαία στα χέ­ρια μου!
Το διά­βα­σα απνευ­στί και φυ­σι­κά αμέ­σως το εξα­φά­νι­σα. Ανα­πτύσ­σο­νταν θέ­σεις: Για την ενό­τη­τα του Κ­ΚΕ­. Για την ανα­τρο­πή της δι­κτα­το­ρί­ας. Για τη ΝΙ­ΚΗ της πραγ­μα­τι­κής δη­μο­κρα­τί­ας. Σημαία πά­λης των μα­χό­με­νων κατά της χού­ντας κομ­μου­νι­στών. Για την πε­ρι­φρού­ρη­ση του Μαρ­ξι­στι­κού –Λενι­νι­στι­κού χα­ρα­κτή­ρα του Κ­ΚΕ­, επα­να­στα­τι­κής πρω­το­πο­ρί­ας της ερ­γα­τι­κής τά­ξης και του λαού της Ελλά­δας. Για την ενό­τη­τα των αρι­στε­ρών και προ­ο­δευ­τι­κών δυ­νά­με­ων της χώ­ρας. Για το αντι­δι­κτα­το­ρι­κό Μέτω­πο. Για την προ­ο­πτι­κή νί­κης της Α­ΝΤΙ­ΣΤΑ­ΣΗ­Σ. Για το δυ­νά­μω­μα και την ανα­νέ­ω­ση του Κ­ΚΕ­. Για την πρό­ο­δο και ανά­πτυ­ξη της Ελλη­νι­κής κοι­νω­νί­ας. (Ανα­φέ­ρω τους υπό­τι­τλους με ακρί­βεια, για­τί το ανα­ζή­τη­σα γρά­φο­ντας το άρ­θρο αυτό).
Μετά από δυο χρό­νια, σε συ­ζη­τή­σεις με συ­ντρό­φους έμα­θα και για τις πολ­λα­πλές εν­στά­σεις που συ­νά­ντη­σε το κεί­με­νο αυτό από τους μα­χό­με­νους στην πα­ρα­νο­μία κομ­μου­νι­στές και κυ­ρί­ως τους νε­ο­λαί­ους, που ανα­ζη­τού­σαν ένα κεί­με­νο πολύ πιο τολ­μη­ρό και ρη­ξι­κέ­λευ­θο.
Σε εμέ­να το πε­ριε­χό­με­νο και οι ιδέ­ες του, εκτός από τα κομ­μά­τια που ανα­φέ­ρο­νταν στην ενό­τη­τα και στην αντί­στα­ση στη δι­κτα­το­ρία δεν μου έλε­γαν και πολ­λά. Φυσιο­λο­γι­κά, άλ­λω­στε! Δεν διέ­θε­τα τις προ­σλαμ­βά­νου­σες πα­ρα­στά­σεις. Το υπέ­γρα­φαν όμως αυ­τοί που ήξε­ρα ότι πριν από έξη μή­νες εί­χαν ση­κώ­σει το ανά­στη­μά τους απέ­να­ντι στην ΕΣΣ­Δ και την κα­τά­πνι­ξη της Άνοι­ξης της Πρά­γας.
Δεν είχε πε­ρά­σει άλ­λω­στε ένας μή­νας, που είχα νιώ­σει βα­θύ­τα­το συ­γκλο­νι­σμό –και ήμουν βέ­βαιος ότι συ­νέ­βαι­νε το ίδιο σε εκα­το­ντά­δες χι­λιά­δες νέ­ους/​ες της Ευρώ­πης – με την ει­κό­να της αυ­το­πυρ­πό­λη­σης και θα­νά­του του 21χρο­νου Γιαν Πάλαχ, φοι­τη­τή της Ιστο­ρί­ας και Πολι­τι­κής Οικο­νο­μί­ας, στην πλα­τεία Βέν­τσε­σλας, δια­μαρ­τυ­ρό­με­νου για τη σο­βιε­τι­κή ει­σβο­λή και τη κα­τά­στα­ση που επέ­φε­ρε στη χώρα του.
Με αυ­τούς τους αν­θρώ­πους, αυ­τούς τους αγω­νι­στές, ήμουν βέ­βαιος ότι θα βρι­σκό­μουν στο μέλ­λον. Ήμουν, συ­ναι­σθη­μα­τι­κά, μαζί τους…
Αντα­μώ­σα­με, δυο χρό­νια μετά, φοι­τη­τής πλέ­ον στο Ε­ΜΠ, στην Κομ­μα­τι­κή Οργά­νω­ση Σπου­δα­στών (ΚΟ­Σ) του ΚΚΕεσω­τε­ρι­κού και στο Ρήγα Φεραίο, με τα πρώ­τα σκιρ­τή­μα­τα του υπό μα­ζι­κο­ποί­η­ση, πλέ­ον, αντι­δι­κτα­το­ρι­κού φοι­τη­τι­κού κι­νή­μα­τος.

Σαν έτοι­μος από και­ρό…