θεοχαροπουλος βουλη 17-1-2018

Ομιλία του Θανάση Θεοχαρόπουλου στη Βουλή στο νομοσχέδιο του Υπουργείου Περιβάλλοντος (video)

17/01/2018

Κυρίες και κύριοι βουλευτές, συζητούμε σήμερα ένα σοβαρό νομοσχέδιο, το οποίο άπτεται του εκδημοκρατισμού της ενέργειας μέσω της συμμετοχής των πολιτών. Το συζητούμε, όμως, μέσω μιας ευρύτερης πολιτικής κατάστασης που μόνο ομαλή δεν χαρακτηρίζεται. Δεν είναι η πρώτη φορά, εξάλλου, που εξαιτίας όλων αυτών, ένα σοβαρό νομοσχέδιο κινδυνεύει να περάσει σχεδόν σε δεύτερη μοίρα. Και πώς να μην συμβεί αυτό σε ένα περιβάλλον εξαιρετικά βεβαρυμμένο από την απώλεια επιμέρους κεφαλαίων του κράτους με ταυτόχρονη διατήρηση όλων των βαρών τους.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η ΔΕΗ, για την οποία ο αρμόδιος Υπουργός σήμερα δεν θέλησε να ανοίξει τη συζήτηση, η οποία όμως είναι κρίσιμη και αφορά τον ενεργειακό σχεδιασμό. Δεν είναι μεταρρύθμιση η πώληση λιγνιτικών μονάδων. Ούτε βεβαίως αν αλλάξουμε τις ονομασίες και το πούμε «αποεπένδυση» αντί για «πώληση», αλλάζει κάτι στο συγκεκριμένο θέμα. Χρειάζεται ένας σοβαρός μεσοπρόθεσμος σχεδιασμός για προσέλκυση ιδιωτικών επενδύσεων σε ανανεώσιμες πηγές παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και απεξάρτηση από τον λιγνίτη. Όμως, οι επενδύσεις και η κυβέρνησή σας είναι ιστολογικά ασύμβατες. Και αυτό έχει αποδειχτεί. Είναι μια ασυμβατότητα η οποία ενισχύεται και με πολλές αντιφάσεις.

Να μια αντίφαση που ακούσαμε πριν από λίγο και αφορά τον TAP. Πρώτα από όλα, η κυβέρνησή σας τα κατήγγειλε όλα αυτά και τα κατήγγειλε επανειλημμένα όταν ήταν στην αντιπολίτευση. Να δεχθώ ότι εσείς ήσασταν από τους πιο μετριοπαθείς σε αυτήν τη διαδικασία; Να το δεχτώ ότι ήσασταν από τους πιο μετριοπαθείς.

Αλλά δεν το ψηφίσατε εδώ μέσα εσείς οι βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ. Δεν ψηφίσατε τον TAP. Εάν δεν κάνω λάθος δεν το ψηφίσατε και εσείς προσωπικά, κύριε Υπουργέ, που τότε ήσασταν βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ, στην αντιπολίτευση. Πείτε τουλάχιστον ότι ή τότε κάνατε λάθος ή τώρα. Δεν γίνεται και τα δύο. Αυτό πραγματικά ξεπερνά κάθε φαντασία.

Είναι εδώ ο κ. Μανιάτης που τότε ήταν ο αρμόδιος Υπουργός που το έφερε και εσείς τον καταγγέλλατε και δεν ψηφίζατε. Τώρα αντί να πείτε ότι κάνατε ένα λάθος στο συγκεκριμένο θέμα,  να βρούμε μια συνεννόηση, τι κάνουμε παραπέρα, αρχίζετε και μιλάτε λες και το ανακαλύψατε εσείς! Πραγματικά εδώ η φαντασία ξεπερνά κάθε όριο.

Πρόσφατα δηλώσατε ότι το 2018 θα ολοκληρωθεί η πώληση του 40% του λιγνιτικού δυναμικού της ΔΕΗ. Παράλληλα, τονίσατε ότι, παρά τη δυναμική ανάπτυξη των ΑΠΕ, ο λιγνίτης θα παραμείνει βασικό στοιχείο του ενεργειακού μείγματος, έχοντας ειδικό βάρος για λόγους σταθερότητας, για οικονομικούς και κοινωνικούς λόγους, σε επίπεδο συμβατό με την ευρωπαϊκή πολιτική για τους ρύπους. Δηλαδή, για λόγους σταθερότητας, οικονομικούς και κοινωνικούς, όπως λέτε, προχωράτε σε ό,τι προχωράτε σε σχέση με τη ΔΕΗ; Σε αυτά που σας αναλύθηκαν και πριν από λίγο από τον εισηγητή της Δημοκρατικής Συμπαράταξης; Στο ότι έχετε περάσει τo 34% στο υπερταμείο, το 17% στο ΤΑΙΠΕΔ, στο ότι μειώνετε ουσιαστικά το μερίδιο κατά το μισό στη λιανική αγορά;

Κοιτάξτε, αυτά δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα τα οποία πράττετε. Και σε σχέση με τη ΔΕΗ δεν ανταποκρίνονται. Για τη ΔΕΗ, όταν ήσασταν αντιπολίτευση, λέγατε πολλά. Μερικά από αυτά, βεβαίως, δεν ήταν στον αέρα. Η κριτική, όμως, που σας κάνουμε είναι ότι κάνετε τα ακριβώς αντίθετα τώρα. Και βέβαια κρατάτε το ίδιο μισθολογικό κόστος, τα 3,5 δισεκατομμύρια ευρώ χρέη,  τα ίδια δάνεια και τις ίδιες επιβαρύνσεις.

Δηλαδή, εάν δεν λαμβάνατε υπόψη τους λόγους σταθερότητας, οικονομικούς και κοινωνικούς, που σωστά αναφερθήκατε, -όχι σήμερα αλλά σε μια πρόσφατη ομιλία- τι θα κάνατε; Σας ενδιαφέρουν, βέβαια, όπως λέτε και οι ρύποι και εκδηλώνετε την ευαισθησία σας στο θέμα της κλιματικής αλλαγής στην Κυβέρνησή σας.

Επίσης, με αντιφατικό τρόπο, συναντάει ο κ. Τσίπρας τον κ. Τραμπ, ο οποίος απέσυρε τις ΗΠΑ από τη συμφωνία για το κλίμα, αλλά δεν αναφέρει τίποτα, έστω για τις θέσεις της χώρας μας για τα θέματα της κλιματικής αλλαγής. Πέρα από 2 δισεκατομμύρια ευρώ που χρέωσε τη χώρα με τα F-16, δεν έκανε ούτε μια αναφορά σε ένα κρίσιμο θέμα, το οποίο και ο Μακρόν το ανέφερε τις προηγούμενες μέρες, όταν έγινε η διάσκεψη στο Παρίσι, με έντονη κριτική απέναντι στον κ. Τραμπ. Απολύτως τίποτα για την κλιματική αλλαγή σε επίπεδο συνολικής κυβερνητικής πολιτικής και διεθνώς σχέσεων! Στο εξωτερικό, λοιπόν, σιγή ιχθύος, στο εσωτερικό χορός προχειρότητας, ανεπάρκειας, αντιφατικότητας, με κορώνες πρωτοπορίας, καινοτομίας, μεταρρυθμίσεων, επενδύσεων.

Θα ήθελα στο σημείο αυτό να σας υπενθυμίσω την εθνική μας θέση απέναντι στην κλιματική αλλαγή και τις δεσμεύσεις που έχει αναλάβει η χώρα μας έναντι του πλαισίου «Ενέργεια-κλιματική αλλαγή» ενόψει του 2030: 40% μείωση των εκπομπών του αερίου θερμοκηπίου, εθνικός στόχος για 30% εισαγωγή των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στο ενεργειακό ισοζύγιο, 30% υποχρεωτική εξοικονόμηση ενέργειας κυρίως μέσα από τα κτίρια, 100% εισαγωγή των έξυπνων μετρητών στην κατανάλωση ηλεκτρικού ρεύματος των νοικοκυριών και τέλος μέχρι το 2030 να έχουμε 100% ηλεκτρική διασύνδεση όλων των ελληνικών νησιών με την ηπειρωτική χώρα.

Σε πολλά από αυτά έχετε καθυστερήσει, όπως για παράδειγμα, στην ηλεκτρική διασύνδεση. Άκουσα να αναφέρετε μερικούς απ’ αυτούς τους στόχους. Θεωρώ ότι και οι πέντε στόχοι συνεχίζουν να είναι οι στόχοι βεβαίως της χώρας μας, οι εθνικοί στόχοι, όπως έχουν καθοριστεί και συνεχίζουν όλα αυτά τα χρόνια. Κι αυτό βέβαια πρέπει να το αποδεικνύετε στην πράξη.

Όλα αυτά βέβαια συμβαίνουν σε ένα γενικότερο, ευρύτερο περιβάλλον στο οποίο αναφέρθηκα προηγουμένως, όπου συνεχίζεται να καλλιεργείτε φρούδες ελπίδες για καθαρή έξοδο από την κρίση, ενώ εφαρμόζετε μια πολιτική με την οποία η κρίση βαθαίνει. Η υπερφορολόγηση έχει αρνητικό αποτέλεσμα σε όλες τις πολιτικές και σε όλα τα πεδία. Και σ’ αυτό το πεδίο. Παντού!

Σε ποια καθαρή έξοδο αναφέρεται η Κυβέρνησή σας, όταν ουσιαστικά συνεχίζουμε να αποτελούμε την εξαίρεση σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση, όταν έχουμε δεσμεύσει τη χώρα μας με πρωτογενή πλεονάσματα 3,5% μέχρι το 2022 και όταν ο μοναδικός στόχος της οικονομικής πολιτικής της Κυβέρνησής σας είναι η υπέρβαση αυτού του στόχου και πάνω από το 3,5%, για να στραγγαλίζουμε φορολογικά τους πολίτες, τη μεσαία τάξη, τα νοικοκυριά, για να μοιράσουμε στη συνέχεια το ένα από τα δέκα σε επιδόματα. Αυτό δεν λέγεται οικονομική πολιτική και δεν λέγεται βιώσιμη οικονομική πολιτική. Και βέβαια δεν μπορείτε να διαπραγματευθείτε τη μείωση των στόχων του πρωτογενούς πλεονάσματος όταν επιτυγχάνετε και θέλετε ως μοναδικό στόχο να επιτύχετε το 4%-5%. Δεν μπορείτε να πάτε σε μια διαπραγμάτευση και να λέτε ότι δεν είναι βιώσιμοι αυτοί οι στόχοι. Αν πάτε βέβαια και το λέτε! Επειδή έχετε ασχοληθεί στο Υπουργείο Ανάπτυξης πραγματικά εδώ χρειάζονται απαντήσεις.

Να δούμε και στα άλλα θέματα πώς ζει η κοινωνία; Με βάση τα τελευταία στοιχεία της Eurostat, το 22,4% του ελληνικού πληθυσμού ζει σε κατάσταση ένδειας όταν το αντίστοιχο ποσοστό στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι 7,5%, επαναλαμβάνω σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat. Αυτό χωρίς να έχουν εφαρμοστεί ακόμα τα νέα μέτρα.

Η άρση των ανισοτήτων, η κοινωνική συνοχή, η μείωση της φτώχειας και της ανεργίας δεν μπορεί παρά να βρίσκονται στο επίκεντρο μιας προοδευτικής πολιτικής. Κι αυτό δεν συμβαίνει γιατί δεν υπάρχει σχέδιο βιώσιμης ανάπτυξης, παραγωγικής ανασυγκρότησης το οποίο να έχει εκπονηθεί, να έχει παρουσιαστεί και να υλοποιείται. Σ’ αυτό το εθνικό σχέδιο βιώσιμης ανάπτυξης και παραγωγικής ανασυγκρότησης τα σημερινά που συζητάμε θα έπαιζαν καταλυτικό ρόλο. Εδώ ακριβώς κουμπώνει αυτό το ζήτημα το οποίο συζητάμε σήμερα. Γιατί όταν λέμε εθνικό σχέδιο βιώσιμης ανάπτυξης, εννοούμε κι αυτά τα πεδία τα οποία συζητούμε σήμερα.

Γι’ αυτό επανέρχομαι στο νομοσχέδιο που συζητούμε σήμερα για τις ενεργειακές κοινότητες. Είναι ένας θεσμός που έχει επιδείξει εξαιρετικά αποτελέσματα σε συγκεκριμένες χώρες όπως είναι το Βέλγιο, η Δανία, η Γερμανία, η Γαλλία, η Ισπανία εδώ και πολλές δεκαετίες.

Δεν έχουμε καμία διάθεση στείρας κριτικής στο συγκεκριμένο θέμα, κάτι που νομίζω ότι έχουμε αποδείξει. Ερωτήματα κάνουμε ως Αντιπολίτευση και υποχρεούστε ως Κυβέρνηση να απαντήσετε στα συγκεκριμένα ερωτήματα.

Είναι το νομοσχέδιο στη σωστή κατεύθυνση; Είναι γιατί πράγματι το όραμα του μελλοντικού αποκεντρωμένου ενεργειακού συστήματος με πυρήνα κοινότητες παραγωγών καταναλωτών έχει τη δυνατότητα να υλοποιηθεί και να εξασφαλίσει την ενεργειακή αυτάρκεια της χώρας σε ένα ορατό μέλλον.

Παρουσιάζει αδυναμίες; Παρουσιάζει αρκετές αδυναμίες. Είναι ένα πρώτο βήμα, αλλά τα λάθη πρέπει να διορθώνονται από την αρχή, αλλιώς διαιωνίζονται. Και σ’ αυτό το νομοσχέδιο περιλαμβάνεται πλήθος υπουργικών αποφάσεων και κοινών υπουργικών αποφάσεων που εν τοις πράγμασι αναστέλλουν για το μέλλον την εφαρμογή του.

Και σ’ αυτό το νομοσχέδιο υπάρχουν σημαντικές ασάφειες. Ενδεικτικά αναφέρω τη δυνατότητα προώθησης και συμβατικών πηγών ενέργειας από ενεργειακές κοινότητες, τη δυνατότητα συμμετοχής αγροτικών συνεταιρισμών σε ενεργειακές κοινότητες, τη δυνατότητα συμπράξεων ενεργειακών κοινοτήτων με τρίτους.

Επιπλέον, βλέπουμε μια οριζόντια εφαρμογή διατάξεων, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη χωρικά, οικονομικά, πληθυσμιακά και γεωμορφολογικά δεδομένα, που καταδεικνύει την έλλειψη ολοκληρωμένου ενεργειακού σχεδιασμού σε συσχετισμό με το αναπτυξιακό του αποτύπωμα.

Επιπρόσθετα, παρατηρούμε έλλειψη μηχανισμού υποστήριξης των πολιτών. Πώς θα ενημερωθούν οι πολίτες για τη δημιουργία ενός ενεργειακού συνεταιρισμού; Ποια θα είναι τα κίνητρα συμμετοχής; Ακόμα και τα οικονομικά κίνητρα που προβλέπονται είναι αόριστα, γενικόλογα. Δεν διευκρινίζεται το πώς επιλέγονται τα πεδία και οι τομείς δραστηριοποίησης ενός ενεργειακού συνεταιρισμού και πώς συγκεντρώνεται το απαιτούμενο αρχικό κεφάλαιο, όπως και το ποιες ανάγκες εκπαίδευσης προκύπτουν από την ιδιότητα του πολίτη ως παραγωγού, καταναλωτή.

Παρόμοια εγχειρήματα, όσο θετικά κι αν είναι, εξαρτώνται από τη συμμετοχή της κοινωνίας και γι’ αυτό χρειάζεται εκπαίδευση, κατάρτιση.

Φέρατε, επίσης στο πολυνομοσχέδιο τις προηγούμενες μέρες, ρυθμίσεις για το Χρηματιστήριο Ενέργειας. Σωστά πράξατε, αλλά κι εδώ με μια καθυστέρηση τριών ετών. Άλλη μια καθυστέρηση που κόστισε και γεωπολιτικά -σας αναφέρθηκε και τις προηγούμενες ημέρες-, καθώς μας πρόλαβαν άλλες χώρες, όπως η Τουρκία, η Ουγγαρία και η Βουλγαρία.

Εν προκειμένω, θα θέλαμε να γνωρίζουμε αν και σε ποιον βαθμό υπάρχει αλληλεπίδραση των ενεργειακών κοινοτήτων με το Χρηματιστήριο Ενέργειας και σε ποιον βαθμό ενισχύεται η ανάγκη για ενημέρωση κι εκπαίδευση των πολιτών.

Ο δανεισμός, επίσης, αποτελεί ένα ζήτημα που θα πρέπει να επιλυθεί γενικότερα, αλλά και ειδικότερα για τους δήμους. Με βάση την κείμενη νομοθεσία, για να είναι εφικτός ο δανεισμός ενός δήμου, δεν θα πρέπει να υπερβαίνει το χρέος του το 60% των συνολικών του εσόδων. Ενημερώστε μας αν υπάρχει κάποια βάση δεδομένων για το ποιοι δήμοι, με βάση αυτό, μπορούν και ποιοι όχι.

Οι δε δήμοι αντιμετωπίζουν και άλλα προβλήματα. Παρά το γεγονός ότι επιτρέπεται η συμμετοχή των δήμων σε αστικούς συνεταιρισμούς, βάσει πρόβλεψης του ’86 που δεν κατήργησε ο «Καλλικράτης», η δημόσια διοίκηση κάνει άλλη ερμηνεία και απαγορεύει τη συμμετοχή τους σε αστικούς συνεταιρισμούς. Και ναι μεν παραδεχθήκατε, στις επιτροπές νομίζω, ότι η δημόσια διοίκηση κάνει λάθος ερμηνεία σε αυτό το θέμα, αυτό όμως που φέρνετε δεν λύνει το πρόβλημα. Εσείς ήρθατε για να το λύσετε. Θα πρέπει να μας εξηγήσετε -και να μας εξηγήσετε και σήμερα- τι προτίθεται να κάνει η Κυβέρνησή σας για αυτήν τη λάθος ερμηνεία.

Δεν θέλω να πω κάτι για τους τοπικούς οργανισμούς εγγείων βελτιώσεων για την αγροτική οικονομία. Τα έχει αναλύσει αυτά ο εισηγητής μας, όπως και για το κόστος άρδευσης που μπορεί να μειωθεί περίπου κατά το ήμισυ αν αξιοποιηθούν –και δεν αξιοποιούνται- όλα αυτά τα δεδομένα με τα ευρωπαϊκά προγράμματα.

Κύριε Υπουργέ, μας προκάλεσε εντύπωση και η πρόβλεψη του άρθρου 16, αυτό σας αναφέρθηκε στις επιτροπές, για τις 400.000 ευρώ –νομίζω, για το 2018 μόνο με τη μετατροπή που έγινε – με απευθείας αναθέσεις, από 135.000 ευρώ και κάτω η κάθε μία. Γιατί; Γιατί εδώ δεν πρόκειται απλά για την εκπόνηση κάποιας μελέτης, αλλά για τον τρόπο που αντιλαμβάνεται η κοινωνία και το πολιτικό σύστημα τη μετάβαση σε ένα αποκεντρωμένο ενεργειακό σύστημα. Και βεβαίως αυτό δεν γίνεται με απευθείας αναθέσεις.

Σας αναφέρθηκε στις επιτροπές, ότι οι αντίστοιχες μελέτες τα προηγούμενα χρόνια από το Υπουργείο, ΡΑΕ, ΔΕΗ, GREENPEACE και ΚΑΠΕ, έχουν γίνει με μηδενικό κόστος. Απαντήσατε, όπως βλέπω, στις επιτροπές, ότι αν υπήρχε χρόνος και αν υπήρχαν άλλες δυνατότητες, θα προχωρούσαμε κανονικά στον διαγωνισμό. Οι καθυστερήσεις οδηγούν, δηλαδή, στην έλλειψη διαγωνισμών εκεί που πρέπει και στις απευθείας αναθέσεις; Και βέβαια ποιες είναι αυτές οι «άλλες δυνατότητες» στις οποίες αναφέρεστε για να προχωρούσαμε όχι σε απευθείας αναθέσεις, αλλά σε διαγωνισμό;

Και αναφέρεστε, βέβαια, αν δεν κάνω λάθος, και στην Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Συμβάσεων την οποία επικαλείστε, η οποία όμως αναφέρει μέσα και τις αρχές της διαφάνειας και για τη ρύθμιση ότι φαίνεται πως θεσπίζει παρέκκλιση με κίνδυνο να δημιουργεί σύγχυση ως προς το εφαρμοστέο δίκαιο. Κυρίως, όμως, αναφέρει, επισημαίνει, ότι ο σχετικός νόμος δίνει τη δυνατότητα σύντμησης των χρόνων παραλαβής προσφορών. Οπότε ο επείγον χαρακτήρας του θέματος και η συνακόλουθη ανάγκη για απευθείας ανάθεση περιορίζεται σημαντικά. Σε όλα αυτά χρειάζονται απαντήσεις.

Και βέβαια εκκρεμούν και βασικές πτυχές του πλαισίου αυτού, όπως οι έξυπνοι μετρητές, η ηλεκτρική διασύνδεση των νησιών, το πρόγραμμα «Εξοικονομώ Κατ’ οίκον» -το οποίο έχετε ανακοινώσει πάνω από δέκα φορές, αλλά συνεχίζει να μένει στις ανακοινώσεις-, αλλά και πολλά άλλα τα οποία έχουν μείνει σε εκκρεμότητα.

Τα οφέλη, κυρίες και κύριοι Βουλευτές, από τη μεταστροφή του ενεργειακού προσανατολισμού είναι πολλαπλά τόσο ως προς την ενίσχυση των τοπικών οικονομιών και τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας, όσο και ως προς την καταπολέμηση της ενεργειακής φτώχειας.

Ο προβληματισμός μας, όμως, έγκειται στην ικανότητά σας να υλοποιήσετε αυτό το όραμα, να διευκολύνετε τη συμμετοχή των πολιτών μέσω της κατάλληλης εκπαίδευσης και ενημέρωσης και μέσω αυξημένων και συγκεκριμένων χρηματοδοτικών εργαλείων.

Εν κατακλείδι, χρειάζεται εθνικός σχεδιασμός, συνεννόηση και διαβούλευση στην εργασία και συντονισμός όλων των εμπλεκόμενων και κυρίως απομάκρυνση από εμμονές.

Γι’ αυτά τα στοιχεία δεν μας έχει πείσει η παρούσα Κυβέρνηση, η οποία παλινωδεί μεταξύ προχειρότητας και ανεπάρκειας, ενώ ταυτόχρονα αρνείται πεισματικά και επιλεκτικά την αξιοποίηση της υφιστάμενης γνώσης και εμπειρίας. Οι προθέσεις κρίνονται εκ του αποτελέσματος και το αποτέλεσμα στις περισσότερες περιπτώσεις της Κυβέρνησης αυτής είναι απογοητευτικό.