Xatzisokratis

Οι ομιλίες στην εκδήλωση της ΔΗΜΑΡ για τον Γρηγόρη Γιάνναρο

17/10/2017

αρέμβαση  Δημήτρη Χατζησωκράτη

 Xatzisokratis

ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΓΙΑΝΝΑΡΟΣ: Πολέμησε τον στείρο δογματισμό, δεν παρασύρθηκε από την καιροσκοπική ευελιξία

Φίλοι και φίλες,

Σήμερα, αναστοχαζόμενοι  τη ζωή και τη δράση του κορυφαίου συντρόφου μας,  που έζησε τα πάθη και μέσα στα πάθη της Αριστεράς – την ήττα της, την ανθοφορία της ανανεωτικής περιόδου, την κρίση, τις  αναζητήσεις για το νέο της πρόσωπο, θα μπορούσαμε, με όλους τους υποκειμενισμούς, να καταγράψουμε καθοριστικές  εγχαράξεις της παρουσίας και δράσης του στη συλλογική μας μνήμη:

-Από τις οργανώσεις της ύστατης παράνομης ΕΠΟΝ στην ΕΔΑ και από εκεί στους Λαμπράκηδες, στο ΚΚΕ εσωτερικού, στην ΕΑΡ και στον ΣΥΝΑΣΠΙΣΜΟ, η διαδρομή του Γρηγόρη Γιάνναρου αντιπροσωπεύει μια από τις κανονικότητες του βίου των αγωνιστών της γενιάς του.

Εκείνων ιδίως που η στράτευσή τους στους αγώνες στους οποίους οδηγούσε η αποδοχή των κομμουνιστικών ιδανικών δεν οδήγησε στην πνευματική στείρωση αλλά στην συνειδητοποίηση ότι η συνέπεια προς τα ιδανικά που επέλεξαν και οδήγησαν τη ζωή τους είχε ως όρο και προϋπόθεση τη ρήξη με όλες τις μορφές της αυταρχικής οργάνωσης της κοινωνίας, που αυτοαποκαλούνταν κομμουνιστική. Ο Γρηγόρης Γιάνναρος διάλεξε τους δρόμους αυτής της ρήξης των ρήξεων. Όχι για να απομακρυνθεί, αλλά για να επιχειρήσει μαζί  με τους συντρόφους του να αντιστρέψει το ρεύμα, να ξαναδώσει στο κομμουνιστικό ιδανικό την αρχική του καθαρότητα, και να συντηρήσει την ανατρεπτικότητα του επαναστατικού λόγου μέσα στις συνθήκες της εποχής μας.

Πολέμησε όλες τις μορφές στείρου δογματισμού, αλλά ποτέ δεν άφησε να παρασυρθεί στους πειρασμούς της καιροσκοπικής ευελιξίας.

– Με την ίδρυ­ση της Νεο­λαί­ας Λαμπρά­κη, ο Γρη­γό­ρης  αφιερώθηκε στην ανά­πτυ­ξη της ορ­γά­νω­σης στον στα­θε­ρό και σω­στό προ­σα­να­το­λι­σμό. Μια εμπνευ­σμένη ομά­δα νέων στε­λε­χών του λαϊ­κού κι­νή­μα­τος με επι­κε­φα­λής τον Μίκη Θεο­δω­ρά­κη, τον Τάκη Μπενά, τον Αντρέα     Λεντά­κη, τον Αρι­στεί­δη Μανω­λά­κο και άλ­λους           δη­μο­κρά­τες και       κομ­μου­νι­στές,          πε­ριέ­τρε­ξαν όλη την Ελλά­δα και            με­τέ­δω­σαν πα­ντού το ρί­γος της έγερ­σης της ελ­λη­νι­κής νε­ο­λαί­ας για την αφύ­πνι­ση όλου του λαού στον δρό­μο για μια         και­νούρ­για ανά­τα­ση, αντί­στοι­χη της       εα­μι­κής στις νέες συν­θή­κες. Η δίψα για πο­λι­τι­κές ελευ­θε­ρί­ες έσμι­ξε με το    πά­θος για πο­λι­τι­σμό και δη­μιουρ­γία, με την ορμή για ορ­γά­νω­ση και αυ­τε­νέρ­γεια, οδή­γη­σαν στο θαύ­μα της τα­χύ­τα­της     ανά­πτυ­ξης της ορ­γά­νω­σης των      Λαμπρά­κη­δων,    που δό­νη­σε την ψυχή της Ελλά­δας και           κι­νη­το­ποί­η­σε απ’ άκρου σε άκρο την     πα­τρί­δας μας. Από τους        πρω­τερ­γά­τες αυ­τής της επο­ποι­ί­ας ήταν ο Γρη­γό­ρης Γιάν­να­ρος.

-Με τη διά­σπα­ση του ΚΚΕ ο Γρη­γό­ρης, νε­α­ρός κομ­μου­νι­στής, πέ­ρα­σε ολό­ψυ­χα στις γραμ­μές του ανα­νε­ω­τι­κού                 κι­νή­μα­τος. Επέστρεψε το 1972 από το Λονδίνο στην Ελλάδα. Πέρασε στην παρανομία μετά τα γεγονότα της Νομικής και συμμετείχε ενεργά από ηγετικές θέσεις στις διαδικασίες αντιστασιακής δράσης και ανασύνταξης του ΚΚΕ Εσωτερικού.

Στη μεταδικτατορική Ελλάδα   τίθεντο κορυφαία ζητήματα, που απαιτούσαν λύσεις προοπτικής.   Το ΚΚΕ Εσωτερικού έχοντας τάξει τον εαυτό του να είναι στην πρωτοπορία του προοδευτικού κινήματος είχε συνειδητοποιήσει, σε όλες του τις γραμμές, ότι με αυτά τα μεγάλα όφειλε να αναμετρηθεί.

Ήταν τα χρό­νια όπου στην    ημε­ρή­σια   διά­τα­ξη της πο­λι­τι­κής υπήρ­χε το θέμα των σχέ­σε­ων της Ελλά­δας με την    ΕΟΚ. Ο­ Γρη­γό­ρης μαζί με τον   Αιμί­λιο Ζαχα­ρέα, τους αδελφούς Πεσμαζόγλου, τον Σωτήρη Βαλντέν, τον Ξενοφώντα Γιαταγάνα τον Αχιλλέα Μητσό               ει­ση­γή­θη­καν την αλ­λα­γή της ως τότε αρνητικής   στά­σης της Ε­ΔΑ στο θέμα των σχέσεων της χώρας με την Ευρώπη και την    αντι­κα­τά­στα­σή της από τη θέση: «Ναι στην Ε­Ο­Κ, σ’ ένα νέο πε­δίο      τα­ξι­κών και εθνι­κών αγώ­νων για την     πο­ρεία προς μια Ευρώ­πη των λαών,        ει­ρή­νης και          δη­μο­κρα­τί­ας». Η θέση αυτή, έπει­τα από πολ­λές              συ­ζη­τή­σεις       τε­λι­κά απο­τέ­λε­σε δια­κρι­τό στοι­χείο του Κ­ΚΕ εσω­τε­ρι­κού στο ελληνικό πολιτικό σύστημα.

-Η έρευνα της οικονομίας, της κοινωνίας, του πολιτικού συστήματος και των θεσμών συνιστά καίριο εργαλείο για μιαν αριστερή πολιτική, και στην οργάνωση και την ανάπτυξή της συνέβαλε αποφασιστικά ο Γρηγόρης Γιάνναρος μετά τη Μεταπολίτευση: πρώτα ως υπεύθυνος του περιοδικού του ΚΚΕ Εσωτερικού «Κομμουνιστική Θεωρία και Πολιτική», και από το 1978 ως το 1988,  όταν διεύθυνε την εφημερίδα «Αυγή». Με έμφαση στην αξιόπιστη, όσο γίνεται πληρέστερη καταγραφή των γεγονότων, κατέβαλε συστηματική προσπάθεια για μια κριτική δημοσιογραφία που δεν αρκείται να αποκαλύπτει και να καταγγέλλει κοινωνικές αδικίες ή αντιδημοκρατικές εκτροπές, αλλά, ψάχνοντας τα αίτια, αναζητά δυνάμεις ικανές να τα υπερβούν. Έδωσε βάρος στην παρακολούθηση διεθνών εξελίξεων και εμπειριών, ιδίως στην εισαγωγή της ευρωπαϊκής αριστερής σκέψης, του ευρωκομμουνισμού τότε, στην Ελλάδα. Ταυτόχρονα άνοιξε την εφημερίδα στον πολιτικό διάλογο καθώς και στο διάλογο μεταξύ επιστημόνων και ανθρώπων του πολιτισμού, εξασφαλίζοντας κατά καιρούς εξαιρετικά παραγωγικές συνεργασίες.

Για μια δεκαετία κατόρθωσε η «Αυγή» να ασκεί επιρροή πολύ ευρύτερη από τους αριθμούς της κυκλοφορίας της, από τα εκλογικά ποσοστά του κόμματος που εξέφραζε.

Στην ΑΥΓΗ, 11 χρόνια μετά, όταν ανέλαβα τη διεύθυνσή της, και ενώ ήδη είχαν περάσει τέσσερεις άλλοι σημαντικοί διευθυντές, η «αύρα» του και οι στοχεύσεις του   εξακολουθούσαν να είναι διάχυτες.

Αλλά ας δώσουμε φωνή στο γραπτό του Γ. Μπράμου , ο οποίος πριν 10 χρόνια έγραφε: «Ο Γιάν­να­ρος δι­ηύ­θυ­νε ένα      κομ­μα­τι­κό έντυ­πο που η εμ­βέ­λειά του ήταν υπέρ­τε­ρη του κομ­μα­τι­κού         ακρο­α­τη­ρί­ου και της πά­ντα πε­νι­χρής κυ­κλο­φο­ρί­ας του. Η­ «Αυγή» της επο­χής του είχε υπερ­βεί, όχι μόνο έως ένα βαθ­μό, αλλά ως έναν κρί­σι­μο βαθ­μό, την κα­τά­ρα των κομ­μα­τι­κών      εντύ­πων, που ήταν ο       προ­πα­γαν­δι­στι­κός πρω­το­γο­νι­σμός τους. Η πο­λι­τι­κή κουλ­τού­ρα που προ­σπα­θού­σε με χί­λιους κό­πους να προ­ω­θή­σει το ΚΚΕεσ. είχε στην «Αυγή» μια, κατά σχε­δόν γε­νι­κή πα­ρα­δο­χή,         επι­τυ­χη­μέ­νη εφαρ­μο­γή. Ο­ Γιάν­να­ρος δεν ήταν ο το­πο­τη­ρη­τής της γραμ­μής του κόμμα­τος, αλλά ο εμπνευ­στής της νέας        αντί­λη­ψης για την κοι­νω­νία και την         πο­λι­τι­κή που ψη­λα­φού­σε τότε το Κ­ΚΕ εσ.
Οι κομ­μα­τι­κές εφη­με­ρί­δες, κατά κα­νό­να, προ­σάρ­μο­ζαν την κοι­νω­νι­κή και πο­λι­τι­κή πραγ­μα­τι­κό­τη­τα στη σκο­πι­μό­τη­τα της    αντί­λη­ψης του κόμ­μα­τος για την Κοι­νω­νία και την Πολι­τι­κή. Η­ «Αυγή» άνοι­γε τα      ζη­τή­μα­τα χω­ρίς να προ­κα­θο­ρί­ζει την       εκ­δο­χή τους. Πολι­τι­κή και Πολι­τι­σμός, Οικο­νο­μία και Κοι­νω­νία, Ιστο­ρία και   Κίνη­ση Ιδεών.
Η δε­κα­ε­τία του ʼ80 είχε ακό­μα πολ­λές      σι­γου­ριές και άλ­λες τό­σες αυ­τα­πά­τες κι αυτή η εφη­με­ρί­δα φαι­νό­ταν πως δεν διέ­θε­τε ανά­λο­γη αυ­τα­ρέ­σκεια. Αντί­θε­τα, έθε­τε το γο­νί­διο της αμ­φι­βο­λί­ας».

– Ο Γρηγόρης Γιάνναρος είχε την ικανότητα να διαβλέψει τα όρια και της μετεξέλιξης του ΚΚΕ εσωτερικού και του εγχειρήματος της ΕΑΡ μέσα στην Ελλάδα και στο πλαίσιο των διεθνών εξελίξεων στους χώρους της αριστεράς. Αποδέχθηκε γρήγορα την ιδέα της συνάντησης με το ΚΚΕ. Αυτό του επέτρεψε να υπερβεί προκαταλήψεις και να εργαστεί σκληρά εκείνη την περίοδο, θεωρητικά και πρακτικά, για τη δημιουργία του Ενιαίου Συνασπισμού. Και ήταν η συμβολή του αποφασιστική, όχι μόνο με τη στάση του και με τις θέσεις του, αλλά και με την καθημερινή, απροκατάληπτη, ειλικρινή και φιλική συμπεριφορά απέναντι στους συντρόφους «της άλλης πλευράς». Έβλεπε με τη συγκρότηση του ΣΥΝΑΣΠΙΣΜΟΥ ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΡΟΟΔΟΥ να πραγματοποιείται το όραμά του: μια ισχυρή, ανανεωμένη Αριστερά, που θα διεκδικούσε συμμετοχή στη διακυβέρνηση της χώρας.

– Η Αριστερά μπορεί να ασκεί εξουσία χωρίς να ενσωματώνεται; ο Γρηγόρης Γιάνναρος έδειξε, όντας υπουργός αναπληρωτής Βιομηχανίας στην βραχύβια οικουμενική κυβέρνηση Ζολώτα, με την προσωπική του δράση και το σχέδιό του στον τομέα της εφηρμοσμένης βιομηχανικής πολιτικής και κυρίως  για τις προβληματικές επιχειρήσεις ότι  το μέγα ερώτημα που ταλάνιζε τους αριστερούς στην Ελλάδα  στην Ευρώπη δεν είχε  μονοσήμαντη αρνητική απάντηση. Θα μπορούσαν να υποστηριχθούν και να προωθηθούν βιώσιμες λύσεις, με κόστος, αλλά και μέριμνα και για διασφάλιση της δημόσιας περιουσίας καθώς και της απασχόλησης. Αρκεί να υπάρχει πολιτική βούληση, πρόγραμμα και σχέδιο.

– Εδώ ακριβώς, ήταν το πεδίο όπου ο Γρηγόρης επέμενε φορτικά! Στην ανάγκη να υπάρξει επειγόντως ένα συνολικό και μεσοπρόθεσμο πρόγραμμα που θα συνδυάζει τη σταθεροποίηση και ανάπτυξη της οικονομίας με τη γενικότερη αναδιοργάνωση της κοινωνίας.

Όσοι/ες τον παρακολουθούσαμε τον ακούγαμε να επαναλαμβάνει, ίσως σε κάθε παρέμβασή του, στο στυλ του Κάτωνα, με το «delenda Karthago est» του, τις τρεις απολύτως  αναγκαίες μεγάλες ανακατανομές:

-την ανακατανομή των δαπανών

-την ανακατανομή των εξουσιών

-την ανακατανομή του εργάσιμου χρόνου

Και όλα αυτά με μόνιμη επωδό του ότι η Αριστερά θα γίνει αποτελεσματική προοδευτική δύναμη αν προωθήσει τις ριζικές αυτές ανακατανομές της πολιτικής και κοινωνικής ισχύος με στόχους:

-την αναβάθμιση του παραγωγού στην παραγωγή και τη διανομή του πλούτου,

-την αναβάθμιση του πολίτη στο σύστημα διακυβέρνησης,

– την αναβάθμιση της Ελλάδας στον σύγχρονο κόσμο

 

– Ο­ Γρη­γό­ρης δεν πε­ριό­ρι­ζε τις σχέ­σεις του μέσα στον κύ­κλο των συ­να­γω­νι­στών του. Καλ­λιέρ­γη­σε τις φι­λί­ες του και με         συμ­φοι­τη­τές, που εί­χαν δια­φο­ρε­τι­κές ιδε­ο­λο­γι­κές αντι­λή­ψεις και παρά τις δια­φω­νί­ες και τις οξύ­τα­τες κα­μιά φορά συ­γκρού­σεις έχτι­σε γε­ρές φι­λί­ες με κε­ντρώ­ους ή δε­ξιούς συ­να­δέλ­φους του, που αρ­γό­τε­ρα            δια­κρί­θη­καν στον πο­λι­τι­κό στί­βο. Αυτή του η τάση να μην κλεί­νε­ται στην         απο­κλει­στι­κό­τη­τα της δι­κής του αλή­θειας, αλλά να κρα­τά­ει τα μά­τια του και τη     σκέ­ψη του στους   ανοι­χτούς ορί­ζο­ντες της πραγ­μα­τι­κό­τη­τας ήταν από τα πιο γό­νι­μα χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά του.

Ιδού πως ο Γ. Βαρβιτσιώτης, τότε υπουργός Εμπορίου στην κυβέρνηση Ζολώτα, περιγράφει την συνάντησή του με τον Γρηγόρη στο πρόσφατο βιβλίο του με τίτλο «Όπως τα έζησα» .

«Στο τέλος της εποχής εκείνης γνωρίστηκα με τον Γρηγόρη Γιάνναρο.

Ο Γρ. Γιάνναρος ήταν ένας γλυκύς άνθρωπος με πηγαίο χιούμορ. Από την πρώτη στιγμή της γνωριμίας μας διαπιστώσαμε και οι δύο ότι «τα γνότα  μας ταίριαζαν» , και έκτοτε κάναμε παρέα. Ήταν μια θετική παρουσία στον πολιτικό κόσμο. Δυστυχώς έφυγε νωρίς, το 1997, σε ηλικία 61 ετών, και άφησε ένα μεγάλο κενό στην παράταξή του και τον τόπο» σελ.268

–    Όραμα του Γρηγόρη Γιάνναρου η μετεξέλιξη της Αριστεράς σε ηγετική πολιτική δύναμη της ελληνικής κοινωνίας, με ενεργό ρόλο στο πολιτικό γίγνεσθαι, με ιστορική αίσθηση, επιστημονική γνώση και ρεαλιστικό πολιτικό σχέδιο.

Ο Γρηγόρης επέμενε ότι η Αριστερά πρέπει να διεκδικήσει τη συμμετοχή της στη διακυβέρνηση της χώρας. Μ αυτή την οπτική ήταν πάντοτε θιασώτης των συνεργασιών και των πολιτικών συμμαχιών, υποστηρίζοντας ότι δεν είναι δυνατό να προτείνεις τομές και ριζικές αλλαγές στην κοινωνία και να αρνείσαι την ευθύνη της συμμετοχής. Αυτό που υποστήριζε με πάθος ήταν ότι η όποια κομματική συνεργασία δεν προηγείται, έπεται. Προηγούνται οι προτάσεις πάνω στα μεγάλα διαρθρωτικά ζητήματα της κοινωνίας. Έπονται οι συζητήσεις, διαπιστώνονται συμφωνίες,  και μόνον τότε προωθούνται συνεργασίες. Το πρόγραμμα, οι ώριμοι στόχοι και τα συγκεκριμένα αποτελέσματα για τους εργαζόμενους και την κοινωνία, δεν ήταν για τον Γρηγόρη Γιάνναρο τα ενδεχόμενα επακόλουθα, αλλά τα δεσμευτικά προαπαιτούμενα.

– Ο Γρη­γό­ρης έβλε­πε κα­θα­ρά τα αδιέ­ξο­δα στα οποία ωθού­νταν τότε η  πο­λι­τι­κή ζωή με την κυ­ριαρ­χία του δι­κομ­μα­τι­σμού και την ανα­σύ­ντα­ξη της συ­ντη­ρη­τι­κής         πα­ρά­τα­ξης υπό την ηγε­σία του Κ.      Καρα­μαν­λή με προ­σα­να­το­λι­σμό όλο το χώρο της κε­ντρο­δε­ξιάς. Στη σκέ­ψη του υπήρ­χε η σύλ­λη­ψη μιας ευ­ρεί­ας πα­ρά­τα­ξης με     κορ­μό τη συ­νερ­γα­σία ΠΑ­ΣΟ­Κ –          Συνα­σπι­σμού, ανοι­χτής και σε          οποιον­δή­πο­τε άλλο που θα επι­θυ­μού­σε να με­τά­σχει (ορ­γα­νώ­σε­ων ή                        προ­σω­πι­κο­τή­των).

Ο ίδιος, σε άρ­θρο του, μας                        προει­δο­ποιού­σε: «Ο­ Συνα­σπι­σμός έχει να επι­λέ­ξει     ανά­με­σα σε δύο στά­σεις: α) να πα­ρα­τη­ρεί, να ανα­λύ­ει και να ξορ­κί­ζει τις εξε­λί­ξεις με επι­δί­ω­ξη να εκ­φρά­σει την     κοι­νω­νι­κή     αντί­στα­ση και την πο­λι­τι­κή δυ­σα­ρέ­σκεια και β) να προ­τεί­νει συ­νο­λι­κές λύ­σεις για την       πο­λι­τι­κή και την          κοι­νω­νία τώρα, να      ανα­λά­βει            πρω­το­βου­λί­ες για να τις          προ­ω­θή­σει τώρα, να συ­να­ντη­θεί με όσες δυ­νά­μεις    συμ­φω­νούν για να δια­μορ­φω­θούν νέοι     συ­σχε­τι­σμοί, και νέες πλειο­ψη­φί­ες   ικα­νές να στη­ρί­ξουν το με­γά­λο      με­ταρ­ρυθ­μι­στι­κό και ανα­γεν­νη­τι­κό έργο που έχει ανά­γκη ο τό­πος. Περι­θώ­ρια να κά­νει την πρώ­τη    επι­λο­γή», έλε­γε, «δεν υπάρ­χουν.  Θα        κα­τα­πο­ντι­στεί μαζί με τον κό­σμο και την επο­χή που φεύ­γουν […] την ακι­νη­σία δεν μπο­ρού­με να την επι­βάλ­λου­με ακό­μα και αν τη θέ­λου­με θα συμ­με­τά­σχου­με στις         ανα­με­τρή­σεις που έρ­χο­νται, θα συμ­βά­λου­με κι εμείς στη δια­μόρ­φω­ση του νέου ή θα    πα­ρα­μεί­νου­με στο πε­ρι­θώ­ριο. Αυτό εί­ναι το πραγ­μα­τι­κό δί­λημ­μα.»

 

Μόνο τυχαίο δεν ήταν ότι για το ζήτημα της σύγκλισης με το ΠΑΣΟΚ, που την τελευταία περίοδο  τον απασχολούσε καθοριστικά, είχε αφιερώσει το ακροτελεύτιο κεφάλαιο του βιβλίου του, Το 5ο κεφ: «Η ΜΕΓΑΛΗ ΠΡΟΣΔΟΚΙΑ, Δύο όροι για ουσιαστικές συγκλίσεις».

Ακόμα και τις μέ­ρες που η κα­τά­στα­ση του επι­βα­ρύν­θη­κε πολύ, ο Γρη­γό­ρης          αγω­νιού­σε γι’ αυτό το δί­λημ­μα. Διαπιστώναμε, οι φίλοι που τον επισκεπτόμασταν στο νοσοκομείο ότι επαναλάμβανε εμμονικά:  « Πάρτε πρωτοβουλίες. Δεν  προ­λα­βαί­νουμε». Αυτό το «δεν προ­λα­βαί­νου­με» το έλε­γε σε όλους. Και όλοι/ες       ανα­ρω­τιόμασταν αν ορθώς συνειρμικά δίναμε την ίδια απάντηση: «Τι δεν       προ­λα­βαί­νου­με;» Ας αφήσουμε όμως  τον Λεωνίδα Κύρκο, πιο αυθεντικό ερμηνευτή των σκέψεων του Γρηγόρη, που 10 χρόνια μετά τον θάνατό του έγραφε σχετικά: « Ο­ Γρη­γό­ρης έφυ­γε χω­ρίς να ξε­κα­θα­ρί­σει τη σκέ­ψη του. Δεν   νο­μί­ζω ότι την πα­ρα­βιά­ζω αν ισχυ­ρι­στώ ότι εν­νο­ού­σε τη θε­με­λί­ω­ση μιας συ­νερ­γα­σί­ας με το ΠΑ­.ΣΟ­.Κ.»
Και συνεχίζει. «Ο Γρηγόρης  είχε πυ­κνώ­σει τις επα­φές του με τον Γιώρ­γο                 Γεν­νη­μα­τά.(Είχε ήδη φύγει πριν από τρία χρόνια) Μια ει­λι­κρι­νής φι­λία τους συ­νέ­δεε. Πιθα­νόν κοι­νές σκέ­ψεις τους να εί­χαν    προ­χω­ρή­σει. Αλλά το όποιο σχέ­διο δεν το προ­λά­βαι­ναν πια…»

Φίλοι και φί­λες, χω­ρίς με­γά­λα λό­για, ο Γρη­γό­ρης Γιάν­να­ρος μας λεί­πει. Με τη βαθύτατη πίστη του ότι μέσα από την μεταβατική καμπή της Ιστορίας που  περνούσαμε θα πρόκυπτε ένα νέο ποιο­τι­κό δια­φο­ρε­τι­κό άλμα. Με τη δράση του, τις πρωτοβουλίες του, τις ιδέ­ες του, τις       προ­τά­σεις του, τα ορά­μα­τά του, την ακατάβλητη αισιοδοξία του.

Θα τον θυμόμαστε ! Και θα τον τιμούμε!


 Γιανναρος ομιλίες

Η ομιλία του Κώστα Σκανδαλίδη

  • Φυσικά, δεν είμαι ο αρμόδιος να αξιολογήσω τη διαδρομή του στον πολιτικό χώρο που με ευθυκρισία, τόλμη και συνέπεια υπηρέτησε από την αρχή και μέχρι το τέλος της ζωής του

Θα αναφερθώ κυρίως στην συνολική πορεία του προοδευτικού κινήματος της χώρας και τη συμβολή του Γ.Γ. στη σχέση του ΠΑΣΟΚ με την ανανεωτική Αριστερά

  • μια σχέση που πέρασε από σαράντα κύματα

Έλαμψε σαν στέλεχος της ΕΔΑ και των «Λαμπράκηδων» των προδικτατορικών χρόνων, με το κριτικό του πνεύμα, τον αγωνιστικό του οίστρο, τη βαθειά του σκέψη. Πήρε κι αυτός πολύ αργότερα κι αφού επέστρεψε από τη Μόσχα τη ρετσινιά του «αναθεωρητή» που εκ των υστέρων αποδείχτηκε τίτλος τιμής για όσους άρχισαν να αμφισβητούν όψεις και πρακτικές του τότε «υπαρκτού σοσιαλισμού». Ανοιχτός στα ρεύματα, τις ανησυχίες, τους προβληματισμούς της εποχής.

Η ίδρυση και η εξέλιξη του φαινομένου ΠΑΣΟΚ βρισκόταν στο επίκεντρο της κριτικής από τον ήδη δομημένο σε ευρωπαϊκό επίπεδο χώρο της ανανεωτικής κομμουνιστικής αριστεράς. Αν κάποιος θα ήθελε να σημειώσει ένα περιστατικό εκείνου του καιρού ήταν η ίδια η κριτική στάση του  Πουλαντζά που ξεκίνησε θεωρώντας το  ΠΑΣΟΚ ένα κόμμα «περονικού τύπου» τόπου για να αλλάξει λίγο χρόνο αργότερα και να μιλήσει για « δύναμη αλλαγής»    και την προνομιακή συμμαχία του με την ανανεωτική αριστερά. Τρια μνημειώδη άρθρα του  στα «ΝΕΑ» της εποχής, σήμαναν μια πολιτική στροφή που έμελε να παίξει καθοριστικό ρόλο στις μετέπειτα εξελίξεις.

Ήταν περίπου η περίοδος που έστειλε ο Α. Παπανδρέου την περίφημη επιστολή των 10 σημείων για συνεργασία στη δράση και εγκαινιαζόταν η δημοκρατική συνεργασία στο μαζικό κίνημα και τους θεσμούς. Κορυφαία εκδήλωση της στο χώρο της Αυτοδιοίκησης, του συνδικαλισμού, της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας και της λαϊκής συμμετοχής.

Θυμάμαι τον Γρηγόρη στις έντονες συζητήσεις. Ήπιος και διαλλακτικός συνομιλητής, με τεκμηρίωση και επιχειρήματα, με συνθετική και ενωτική διάθεση, να έχει πάντα το χάρισμα   της διαλεκτικής και αναλυτικής  σκέψης και όχι της εύκολης συνθηματολογίας και του κενολόγου εντυπωσιασμού.

 

 

  • Το αποτέλεσμα αυτής της συνεργασίας γέννησε μερικές από τις μεγαλύτερες θεσμικές αλλαγές στη χώρα την πρώτη τετραετία του ΠΑΣΟΚ. Μέχρι να επέλθει η διάσταση και η ρήξη μετά το ’86 που οδήγησε στα γεγονότα του ‘ 89 τα οποία σήμερα περιττεύει να τα σχολιάσω γιατί τα  έχει κρίνει η ιστορία. Κάτι ο δικός μας ηγεμονισμός και η οίηση της εξουσίας, κάτι η μαξιμαλιστική και ελιτιστική  διάθεση του χώρου της ιστορικής αριστεράς που βρήκε προσωρινά κοινό πεδίο με την κομμουνιστική ορθοδοξία οδηγηθήκαμε εκεί. Και τότε όμως ο Γρηγόρης είχε βαθύ προβληματισμό, δεν έχασε ούτε στιγμή την μετριοπάθειά του και διατηρούσε πάντοτε ανοιχτό δίαυλο.

 

Ένας δίαυλος που αμέσως μετά έγινε δρόμος συνεργασίας όταν ανέλαβε καθήκοντα αναπληρωτή υπουργού Βιομηχανίας  στην Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας του Ξ. Ζολώτα. Εκεί αναδείχτηκε η πρακτική δύναμη και η πολιτική αντίληψη του οικονομολόγου, του ανθρώπου που σχεδιάζει και προτείνει  πολιτικές. Κάποιες απ’ αυτές έγιναν πράξη από τις  μετέπειτα Κυβερνήσεις του ΠΑΣΟΚ

 

Θυμάμαι σαν να είναι τώρα τον Γιώργο Γεννηματά να μας μιλά με ενθουσιασμό στο Εκτελεστικό Γραφέιο για τον Γρηγόρη Γιάνναρο και τη συνεργασία τους. Για το δημιουργικό του πνεύμα και την πρακτική του αντίληψη, για τη χαρά να συνδιαλέγεσαι μαζί του. Ένας βαθειά προοδευτικός άνθρωπος σε μια θέση ευθύνης που την τίμησε η παρουσία του. Και έπειτα στη Βουλή ένας μειλίχιος κοινοβουλευτικός άνδρας με φυσική ευγένεια και βαθύ σεβασμό στο ρόλο του βουλευτή. Είμαι ήδη αρκετά παλιός για να μπορώ να κρίνω με μελαγχολία του ήθος του τότε και του τώρα.

 

Το συγγραφικό του πόνημα  του 1990 για την «Αριστερά μετά το ‘ 89» που συμπύκνωνε τον προβληματισμό του για τις αυταπάτες τόσων χρόνων και περιέγραφε την πραγματικότητα που ζούσε σε μια εποχή που μόλις άνοιγε είναι μια προσωπική παρακαταθήκη. Τόσο για τη γενικότερη πορεία ελληνική και ευρωπαϊκή του χώρου όσο και για συγκεκριμένες προτάσεις που αφορούν επί μέρους πολιτικές. Παρακαταθήκη που συμπληρώθηκε πέντε χρόνια μετά με την προαναγγελία του τέλους της μεταπολίτευσης και την προσωπική του συμβολή στην νέα εποχή που έπρεπε να ανοίξει.

 

Πικρά θέλω να σημειώσω ότι από τότε όλοι μιλάμε γι’ αυτό το τέλος.   Και σήμερα 20 χρόνια μετά ακόμη γι’ αυτό μιλάμε και ακόμη δεν το έχουμε υπερβεί. Η μεγάλη μας ήττα.

 

Και σήμερα η ευρύτερη προοδευτική δημοκρατική παράταξη η ελληνική κεντροαριστερά βρίσκεται σε ένα ακόμη ξεκίνημα. Διδαγμένη από τα λάθη του παρελθόντος, αποφασισμένη να προασπίσει τη διαχρονική της παρακαταθήκη ανοίγει ένα νέο δρόμο.

 

  • Είκοσι χρόνια μετά ο λόγος του Γ.Γ. παραμένει και Σύγχρονος και Επίκαιρος για τις ιδέες, τις αρχές και τις αξίες αλλά και για τις θεμελιακές προτεραιότητες μιας πραγματικής Κυβερνώσας Αριστεράς.

Είναι λόγος Σύγχρονος γιατί συμβαδίζει με τη νέα εποχή και τις ανάγκες της:

  • Προτείνει ένα ρεαλιστικό και ταυτόχρονα Ευρωπαϊκό δρόμο για τη χώρα

Τι άλλο θα μπορούσε να είναι:

  • η αναβάθμιση της Ελλάδας μέσα στην Ευρωπαϊκή ενοποίηση
  • η προοδευτική προσαρμογή στις δομές που επιβάλλει η προϊούσα παγκοσμιοποίηση με την εξισορρόπηση της οικονομίας και της μείωσης των ανισοτήτων
  • οι αναγκαίες ανακατανομές των δαπανών σε ότι αφορά την οικονομία των εξουσιών, σε ότι αφορά τη δημοκρατία του εργάσιμου χρόνου σε ότι αφορά το κοινωνικό κράτος.

Είναι ταυτόχρονα λόγος τολμώ να πω και Επίκαιρος γιατί προβλήματα πάγια και διαρθρωτικά της ελληνικής κοινωνίας και οικονομίας που ο ίδιος με ενάργεια επισήμανε και περιέγραφε εξακολουθούν 20 χρόνια μετά να ταλανίζουν τη χώρα

  • και προτάσεις συγκεκριμένες που ο ίδιος διατύπωνε είτε έγιναν πράξη από τις κυβερνήσεις της δεκαετίας του ’90 είτε έμειναν ανεκπλήρωτες αλλά  παραμένουν επίκαιρες ακόμη και σήμερα

Ένας προφήτης στον τόπο του θα έλεγα καθ’ υπερβολή

Αν μου λέγατε να περιγράψω το Γ.Γιάνναρο

Ευαίσθητος  δέκτης άκουγε τη βουή των επερχόμενων γεγονότων

 

Οραματιστής και τίμιος υπερασπιστής του δημοκρατικού δρόμου για ένα σοσιαλισμό με ανθρώπινο πρόσωπο

 

Ταυτόχρονα μετριοπαθής, ανοιχτόμυαλος, ρεαλιστής να αναζητά τρόπους και λύσεις, να ψάχνει τα συγκεκριμένα βήματα που οδηγούν στην πραγμάτωση του οράματος.

 

Γνώριζε καλά ότι ο αγώνας για την ισότητα περνά μέσα από τη σταδιακή μείωση των ανισοτήτων και όχι την ισοπέδωση και τη βίαιη ανατροπή. Ότι η Δημοκρατία δεν είναι μέσο επίτευξης αλλότριων επιδιώξεων και οι θεσμοί της όργανα αξιοποίησης ή χειραγώγησης κατά το δοκούν αλλά αυτοσκοπός και αταλάντευτη πολιτική στάση, ήθος και τρόπος ζωής.

 

Είχε την τόλμη του μεταρρυθμιστή αλλά και γνώση των κάθε φορά συσχετισμών που επέτρεπε να ξεπερνά δόγματα και παγιωμένες αντιλήψεις, να αρνείται να υποταχτεί σε νομοτέλειες που καταργούνται από την ίδια την εξέλιξη και τη ζωή.

 

Ένας γνήσιος ενσαρκωτής μιας Αριστεράς που εκσυγχρονίζεται παραμένοντας πιστή στις αρχές και τις αξίες της.

 

Απόσπασμα ομιλίας  της Ντόρας Μπακογιάννη

Ο Γρηγόρης Γιάνναρος ήταν ένας από τους πιο αυθεντικούς εκπροσώπους της αριστεράς που διάβαζε και δεν πορευόταν με βάση τις γραμμές των ιερών κειμένων. Εξαρχής επέλεξε να μην επηρεάζεται αποκλειστικά από την αλαζονεία της αλήθειας των «πατεράδων» και των «παππούδων» του. Είχε ανοιχτό παράθυρο στον κόσμο και ευρύτατους ορίζοντες. Και αυτό γιατί μπορούσε να παντρεύει τις  σπουδές στο τμήμα Οικονομίας και Κοινωνιολογίας της Ακαδημίας Επιστημών της Σοβιετικής Ένωσης με τις αντίστοιχες σπουδές που έκανε στο London School of Economics.

H πολιτική διαπαιδαγώγησή του στα δύσκολα μετεμφυλιακά χρόνια και οι εξαιρετικές σπουδές τον μετέτρεψαν σε μια από τις πλέον ολοκληρωμένες προσωπικότητες. Ακριβώς για αυτό το λόγο είχε αντιληφθεί από νωρίς τη σημασία της συμμετοχής της Ελλάδας στην ΕΟΚ και έπαιξε καταλυτικό ρόλο στη διαμόρφωση των θέσεων της ανανεωτικής αριστεράς για τα ζητήματα της ενωμένης Ευρώπης. Κόντρα στο κυρίαρχο ρεύμα που επικρατούσε τότε στην αριστερά, ο Γιάνναρος έπεισε πολλούς ότι η Ευρώπη αποτελεί το καλύτερο πεδίο ταξικών και εθνικών αγώνων. Στα κείμενά του μιλούσε για μια Ευρώπη των λαών, της ειρήνης της δημοκρατίας. Μπορεί αυτά να φαντάζουν σήμερα αυτονόητα για την πλειονότητα των Ελλήνων, τότε, όμως, δεν ήταν.